Ray Dalio: nỗi đau sẽ càng lớn hơn trong thời gian tới trong chu kỳ nợ này

Ray Dalio thành lập Bridgewater Associates tại căn hộ của ông ở Manhattan vào năm 1975. Nhờ những phân tích sắc sảo về các xu hướng kinh tế vĩ mô, ông đã phát triển tổ chức này thành một quỹ đầu cơ khổng lồ với tài sản khoảng 150 tỷ USD. Trong quá trình đó, ông đã xây dựng một bộ nguyên tắc đầu tư riêng, sau đó dần dà lồng ghép triết lý này vào các cuộc nói chuyện, bài đăng mạng xã hội và sách, giúp định hình văn hóa của công ty ông về “tính minh bạch triệt để” và biến Bridgewater trở thành một “nơi tận dụng nhân tài lý tưởng”. Ray Dalio gần đây đã trao quyền quản lý công ty cho thế hệ lãnh đạo tiếp theo, nhưng sẽ vẫn là thành viên ban điều hành, nhà đầu tư kiêm cố vấn cho các giám đốc điều hành cấp cao.

Vị tỷ phú 73 tuổi Ray Dalio đang dần rút lui khỏi cuộc chơi vào thời điểm quỹ Pure Alpha của Bridgewater đang thăng hoa sau khi tăng trưởng hơn 22% trong năm nay, tính đến hết ngày 31/10 trong khi cả thế giới đang ngập chìm trong sắc đỏ. Sau nhiều năm hưởng lợi nhờ chính sách tiền tệ và tài khóa nới lỏng cùng với động lực tăng trưởng dựa trên đòn bẩy nợ, nhiều quốc gia đang vô cùng chật vật khi lạm phát tăng nóng, và ngân hàng trung ương các nước đang thi nhau tăng lãi suất để hạ nhiệt lạm phát. Nhưng hệ quả là lãi suất cao hơn đã làm suy yếu thị trường chứng khoán và trái phiếu, đồng thời đe dọa đẩy các nền kinh tế lớn rơi vào suy thoái trong năm tới. Giữa bối cảnh đó, xã hội ở Mỹ đang phân hóa cao độ, trong khi cuộc xung đột giữa các siêu cường lại đe dọa đặt dấu chấm hết cho giai đoạn hòa bình kéo dài nhiều thập kỷ qua.

Ray Dalio đã tiên lượng được những xu hướng này trong cuốn sách mới nhất của ông, tạm dịch “Các nguyên tắc ứng phó khi trật tự thế giới đang thay đổi” (Principles for Dealing With a Changing World Order), và nêu ra ý nghĩa của chúng trong một cuộc phỏng vấn gần đây với tờ báo tài chính Barron’s.

Barron’s: Ông đã nghiên cứu các xu hướng trong lịch sử để giúp bản thân hiểu rõ hiện tại và chuẩn bị trước cho tương lai. Vậy thì lịch sử nói lên điều gì về bối cảnh ở thời điểm hiện tại và điều gì có thể xảy ra trong những năm tới?

Ray Dalio: Hiện tại có năm lực lượng lớn thúc đẩy những sự kiện đang xảy ra trong thời điểm này theo những cách chưa từng xảy ra trong cuộc đời chúng ta nhưng đã từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử. Một là mức nợ khổng lồ mà các ngân hàng trung ương đứng sau bằng cách mua rất nhiều nợ bằng số tiền mà họ in ra.

Thứ hai là cuộc xung đột nội bộ bên trong các quốc gia với quy mô lớn nhất kể từ năm 1930-1945. Nguyên nhân là do cách biệt về giá trị và tài sản đứng ở mức lớn nhất kể từ thời kỳ đó. Những mối xung đột có hiểm họa lớn nhất đối với hệ thống của chúng ta chính là những xung đột giữa những người theo chủ nghĩa dân túy của phe cánh hữu và cánh tả. Kiểu xung đột này sẽ có những tác động lớn đến thuế, cách phân chia tài sản và quyết định cách thức hoạt động hệ thống của chúng ta.

Lực lượng thứ ba là cuộc xung đột giữa các quốc gia khi trật tự thế giới chuyển từ đơn cực sang đa cực. Trong suốt chiều dài lịch sử, khi các quốc gia hùng mạnh nhất có quyền lực ngang nhau, thế giới thường có những cuộc xung đột trên quốc tế xoay quanh vấn đề của cải, quyền lực và hệ tư tưởng. Giờ đây, chúng ta đang thấy điều đó giữa Nga và NATO, Trung Quốc và Mỹ, cùng các quốc gia khác. Điều đó đang thay đổi trật tự thế giới rất mạnh mẽ theo những cách mà chúng ta chưa từng thấy kể từ năm 1930-1945. Điều này dẫn đến việc các chính phủ sẽ ưu tiên cho việc tự cung tự cấp và chi tiêu quân sự hơn là hoạt động sản xuất hiệu quả, mà điều này lại đang gây ra các vấn đề chuỗi cung ứng, từ đó làm gia tăng lạm phát. Nguy cơ chiến tranh quân sự từ đó cũng tăng cao.

Khi cả ba lực lượng trên đều bước vào giai đoạn đỉnh điểm, nhất là khi các vấn đề tài chính và kinh tế, các cuộc xung đột lớn ngay bên trong và giữa các quốc gia nổ ra, chúng sẽ tạo nên những giai đoạn đầy khó khăn, mà bối cảnh đó thường sẽ khiến trật tự thế giới thay đổi mạnh mẽ.

Ông đã đề cập đến năm lực lượng. Hai lực lượng còn lại là gì?

Đó chính là sự khắc nghiệt của thiên nhiên như hạn hán, lũ lụt và đại dịch, và những công nghệ đổi mới do con người tạo ra. Tôi đã không nhận ra điều này cho đến khi tôi nghiên cứu thông qua lịch sử và nhận thấy rằng hạn hán, lũ lụt và đại dịch đã từng lật đổ nhiều nền văn minh hơn và giết chết nhiều người hơn ba lực lượng đầu tiên cộng lại.

Mặt khác, khả năng thích ứng và phát minh ra công nghệ mới của con người là động lực lớn nhất và hiện đang tốt hơn bao giờ hết, bởi vì máy tính đang giúp chúng ta tư duy tốt hơn, và sự phát triển của thị trường đầu tư mạo hiểm đang cung cấp các nguồn lực cần thiết cho những doanh nhân có trí óc sáng tạo để họ được thử nghiệm các ý tưởng của mình và nếu thành công, họ có thể nâng tầm quy mô.

Dựa trên nghiên cứu của ông về lịch sử và các chu kỳ kinh tế, những khu vực nào trên thế giới hiện nay đang hấp dẫn xét từ góc độ đầu tư?

Mặc dù bạn vẫn nên đầu tư vào các quốc gia phát hành tiền tệ dự trữ, có mức vốn hóa thị trường lớn, và vẫn có nhiều kênh đầu tư tốt, chẳng hạn như Mỹ, Châu Âu và Nhật Bản, nhưng bên cạnh đó cũng có những quốc gia mới nổi với nền tài chính mạnh mẽ và ổn định chính trị, tức là họ có khả năng đứng trung lập trong các cuộc xung đột giữa các cường quốc và có cơ hội đầu tư hấp dẫn. Những nước này bao gồm Singapore, với vai trò như một trung tâm đầu tư vào khu vực ASEAN (Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á), hoặc các quốc gia như Indonesia và Việt Nam. Ấn Độ sẽ có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong tất cả các quốc gia trong vòng 10 năm tới, và ngoài ra cơ hội đầu tư cũng tồn tại ở các khu vực như Trung Đông và Bắc Phi, mặc dù thị trường vốn ở những nơi này vẫn còn trong giai đoạn đầu phát triển.

Điều quan trọng nữa là bạn cần phân bổ một phần tiền đầu tư vào Trung Quốc, một nơi có mức định giá rất hấp dẫn. Và bản thân tôi cũng bị thu hút bởi các doanh nghiệp xuất khẩu ở miền bắc Mexico vì chi phí lao động của họ hiện thấp hơn so với Trung Quốc và họ cũng đang hưởng lợi do Trung Quốc bị coi là một nơi nguy hiểm nếu đặt dây chuyền sản xuất ở đó và mang hàng từ đây xuất khẩu sang Mỹ.

Nhiều người cho rằng Trung Quốc là một nơi không thể đầu tư vì vấn đề chế độ và chính phủ của họ cũng can thiệp vào thị trường. Vậy liệu mức giá hiện tại đã có chiết khấu theo rủi ro đó hay chưa?

Trung Quốc đang trải qua một số thay đổi đáng kể mà hầu hết mọi người đều có những cách hiểu không hay về họ, vì vậy thị trường này sẽ có một số kênh đầu tư có giá trị tuyệt vời. Có lẽ đà bán tháo tại đây đã được phản ánh gần hết. Dù gì đi nữa, ai cũng nên đầu tư một phần vào đó vì đây là nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới, đối thủ cạnh tranh chính với Mỹ về hầu hết các lĩnh vực và là một lựa chọn để đa dạng hóa tài sản đầu tư vì thế giới vốn dĩ luôn tồn tại những cuộc cạnh tranh như vậy. Tất nhiên, nếu những cuộc cạnh tranh này trở thành những cuộc chiến kinh tế hoặc quân sự ở quy mô lớn hơn, thì điều đó sẽ không tốt cho cả Mỹ và Trung Quốc. Khi đó các quốc gia trung lập có nguồn lực tài chính mạnh và tình hình chính trị ổn định, ít xung đột nội bộ sẽ vươn lên mạnh mẽ nhất.

Mức nợ cao và hoạt động in tiền hiện nay có những tác động nào?

Khi lãi suất chạm mức 0% và xảy ra khủng hoảng nợ giảm phát, các ngân hàng trung ương phải in tiền và mua hoặc bảo lãnh nợ. Họ đã làm điều đó gần đây nhất vào năm 2020, và trước đó là vào năm 2008 và 1933. Hành vi đó dẫn đến tình trạng tăng phát (reflation), mà hiện tượng này chắc chắn sẽ trở nên quá mức, dẫn đến việc các ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách tiền tệ, qua đó dẫn đến kịch bản ngược lại.

Ngân hàng trung ương phải đưa ra mức lãi suất đủ cao để cho các chủ nợ đang nắm giữ tài sản nợ được hưởng lãi mà không đến mức quá cao đến nỗi gây thiệt hại không thể chấp nhận được cho các con nợ. Khi bài toán cân bằng đó rơi vào thế khó vì cả tài sản nợ và nợ phải trả đều rất lớn, các ngân hàng trung ương sẽ phải lựa chọn giữa lạm phát quá cao và nền kinh tế quá yếu, từ đó dẫn đến tình huống đình lạm (lạm phát đình trệ). Đó chính là những gì đang xảy ra bây giờ.

Liệu Cục Dự trữ Liên bang sẽ tiếp tục tăng lãi suất một cách mạnh mẽ không, hay họ sẽ dừng lại vào một thời điểm nào đó và “xoay trục”?

Tôi đoán họ sẽ giảm tốc độ và cuối cùng tạm dừng tăng lãi suất. Mức lãi suất phù hợp hiện nay có lẽ nằm trong khoảng 4,5% đến 5%. Ảnh hưởng của việc thắt chặt tín dụng sẽ cần có thời gian để thấm dần. Điều này đang bắt đầu ảnh hưởng đến nền kinh tế, thị trường nhà ở và các công ty có vay nợ. Nhiều hộ gia đình vẫn chưa gặp vấn đề. Nhưng hiện trạng có thể sẽ không còn như vậy trong chín tháng nữa.

Mọi thứ sẽ trở nên tồi tệ như thế nào?

Tín dụng sẽ ngày càng eo hẹp vì mất cân đối cung cầu. Cụ thể hơn, chính phủ Mỹ đang thâm hụt ngân sách bằng khoảng 5% tổng sản phẩm quốc nội, nghĩa là họ phải bán trái phiếu bằng 5% GDP. Đồng thời, Fed đang thu hẹp bảng cân đối kế toán bằng cách bán hoặc giải phóng lượng trái phiếu nắm giữ hiện tại khỏi các chương trình nới lỏng định lượng trước đó (tương đương với khoảng 5% GDP nữa).

“Thế giới đã quá phụ thuộc vào tiền miễn phí, vì vậy cả thế giới sẽ trải qua một cú sốc rút tiền.”

- Ray Dalio

Thị trường không có đủ người mua để hấp thụ các tài sản nợ này theo thị giá hiện tại, và điều này sẽ khiến giá phải giảm và lợi suất sẽ tăng. Tín dụng tư nhân sẽ bị thu hẹp do hiệu ứng lấn át (crowding out effect) ở khu vực vay nợ công, cũng như do các đợt tăng lãi suất ngắn hạn của Fed. Kết hợp lại, những yếu tố này sẽ khiến cho khu vực tư nhân phải gồng mức chi phí đi vay cao hơn nhiều.

Nhu cầu chi tiêu sẽ luôn tồn tại. Các sáng kiến ​​và biện pháp khắc phục hậu quả của tình trạng thay đổi khí hậu ước tính sẽ ngốn khoảng 9 nghìn tỷ USD mỗi năm, và việc tái thiết Ukraina sẽ tiêu tốn khoảng 700 tỷ USD đến 1 nghìn tỷ USD. Chúng ta cũng phải xây dựng lại cơ sở hạ tầng, chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng, cải thiện giáo dục, v.v. Các quốc gia cũng không tự hỏi khả năng đáp ứng chi tiêu của họ là bao nhiêu vì họ có thể đi vay và in tiền. Chi phí để thực hiện điều đó là bao nhiêu, hay là không có chi phí nào? Chi phí sẽ phát sinh dưới hình thức tiền mất giá và tài sản nợ bị mất giá. Mọi người nên lường trước điều đó.

Trong trường hợp đó, liệu những nỗ lực của Fed nhằm thu hẹp nguồn cung tiền có vô ích không?

Fed và chính phủ Mỹ đang cố gắng thoát khỏi khoản nợ mà họ đã tích lũy bấy lâu nay, nhưng họ cũng chẳng thoát được bao nhiêu. Các ngân hàng trung ương hiện đang trong giai đoạn thắt chặt bởi vì họ đã nới lỏng quá đà, vì vậy họ đang tăng lãi suất và bán bớt một số khoản nợ mà họ đã mua vào. Điều đó sẽ gây ra những vấn đề lớn vì thế giới đã quá phụ thuộc vào tiền rẻ, tiền miễn phí, vì vậy cả thế giới sẽ trải qua một cú sốc rút tiền.

Khi Fed bán tài sản nợ, những chủ nợ khác cũng bán theo, như vậy số người bán tài sản nợ sẽ cao hơn nhiều so với người mua . Để cân bằng cung cầu, tín dụng tư nhân sẽ phải co lại, điều này sẽ làm suy yếu nhu cầu và nền kinh tế. Sau đó, chúng ta sẽ chuyển sang giai đoạn tiếp theo của chu kỳ. Khi cuộc đại suy thoái tiếp theo xảy ra và nỗi đau kinh tế lớn hơn nỗi đau lạm phát, bạn sẽ thấy Fed và các ngân hàng trung ương khác tiếp tục in tiền. Sau đó, lãi suất thực sẽ giảm trở lại, tiền sẽ trở nên rẻ hơn và dồi dào hơn, và tài sản phòng ngừa lạm phát và cổ phiếu của các công ty công nghệ hay doanh nghiệp đổi mới sẽ trở nên hấp dẫn nhất.

Vậy các nhà đầu tư nên làm gì trước những viễn cảnh mà ông đã tiên lượng trước?

Có một nhà thông thái từng nói rằng (chính Ray Dalio là người nói câu này) việc dự đoán tương lai là rất khó. Tôi có thể sai về điều đó. Tuy nhiên, trước tiên hãy đảm bảo rằng bạn tính toán đúng mức lợi nhuận đầu tư sau khi đã trừ đi lạm phát, bởi vì con đường mà bạn dễ bị đánh thuế nhất chính là thông qua việc làm giảm giá trị đồng tiền. Đừng cho rằng tiền mặt là một khoản đầu tư an toàn. Nếu tỷ lệ lạm phát là 6% và lãi suất của bạn là 4%, thì bạn sẽ lỗ 2%. Và hãy lo lắng khi mua cổ phiếu và các tài sản khác khi chúng tăng giá trong những thời kỳ giá lên. Thế giới này vận hành theo cơ chế đòn bẩy. Nói cách khác, hầu hết các nhà đầu tư mua tài sản với số tiền đi vay, và điều đó sẽ khiến hàng loạt người bị đá văng khỏi cuộc chơi khi giá đi xuống và những con nợ nắm giữ những tài sản này bị bán giải chấp. Sau khi họ bị siết nợ và phải bán giải chấp, hoặc khi Fed bắt đầu in tiền một lần nữa, đó sẽ là thời điểm để mua vào.

Cảm ơn ông, Ray.

Đăng Khoa-Theo barrons