Hướng dẫn đầu tư chứng khoán: 5 phương pháp ra quyết định bán

Việc chọn đúng thời điểm để bán cổ phiếu có thể là một bài toán rất đau đầu đối với các nhà đầu tư chứng khoán. Hầu hết các trader sẽ khó tách biệt cảm xúc ra khỏi hoạt động giao dịch và hai trạng thái cảm xúc chủ đạo thường xuyên ảnh hưởng đến các trader khi họ cân nhắc bán ra một cổ phiếu nào đó là lòng tham và nỗi sợ hãi. 

Các ý chính

• Quản lý nỗi sợ và lòng tham chính là chìa khóa để trở thành một nhà đầu tư chứng khoán thành công.
• Nhà đầu tư nên tham gia giao dịch một cách bài bản nhất có thể, tức là loại bỏ mọi cảm xúc mỗi khi ra quyết định.
• Trong chiến lược bán theo mức định giá, nhà đầu tư sẽ cần bán đi khi cổ phiếu đạt đến một mức giá trị mục tiêu hoặc vùng giá nhất định.
• Chiến lược down-from-cost là một phương pháp dựa trên quy tắc kích hoạt lệnh bán khi nhà đầu tư thua lỗ đến một mức (tính theo phần trăm) mà họ sẵn sàng chấp nhận.

Các trader khi giao dịch thường mang tâm lý sợ sẽ thua lỗ hoặc không tận dụng tối đa lợi nhuận tiềm năng. Tuy nhiên, muốn trở thành một trader thành công, nhà giao dịch cần có chính khả năng quản lý những cảm xúc.

Chẳng hạn, nhiều nhà đầu tư liều lĩnh sẽ không muốn bán khi cổ phiếu đã tăng 10% hoặc 20% bởi vì họ không muốn bỏ lỡ cơ hội gặt hái thêm nhiều lợi nhuận hơn trong trường hợp cổ phiếu tăng giá phi mã. Đây là hệ quả của lòng tham với mộng tưởng rằng những mã cổ phiếu mà họ chọn sẽ trở thành kênh đầu tư liên tục mang lại chiến thắng giòn giã. Ngược lại, nếu giá cổ phiếu giảm từ 10% đến 20%, phần lớn các nhà đầu tư vẫn sẽ không bán ra vì họ không muốn chấp nhận thua lỗ để trông chờ cổ phiếu tăng bật trở lại. Trong lòng họ ẩn chứa một nỗi sợ cho rằng nếu cắt lỗ thì bản thân có thể sẽ hối hận một khi cổ phiếu đảo chiều tăng lên.

Như vậy, khi nào bạn nên bán ra cổ phiếu của mình? Đây là một câu hỏi cơ bản mà rất nhiều nhà đầu tư phải chật vật để tìm đáp án. Tuy vậy, những nhà đầu tư thông minh thường sử dụng một số phương pháp để giúp họ thực hiện quy trình này một cách rất bài bản và loại bỏ mọi cảm xúc khi đến lúc phải ra quyết định. Những phương pháp đó bao gồm: bán theo mức định giá, bán theo chi phí cơ hội, bán khi chỉ số cơ bản xấu đi, bán khi giá tăng (up-from-cost) hoặc giảm (down-from-cost) một mức nhất định so với giá gốc, và bán theo giá mục tiêu.

Bán theo mức định giá

Phương pháp ra quyết định bán đầu tiên được gọi là phương pháp bán theo mức định giá. Trong chiến lược bán theo mức định giá, nhà đầu tư sẽ bán đi khi cổ phiếu đạt đến một mức mục tiêu hoặc vùng giá nhất định. Nhiều chỉ số định giá có thể được sử dụng làm cơ sở khi ra quyết định bán theo chiến lược này, nhưng những chỉ số phổ biến nhất phải kể đến tỷ lệ giá trên thu nhập (P/E), tỷ lệ giá trên sổ sách (P/B) và tỷ lệ giá trên doanh thu (P/S). Cách tiếp cận này thường được các nhà đầu tư giá trị áp dụng kể cả khi mua cổ phiếu được định giá thấp. Các chỉ số định giá tương tự cũng có thể được sử dụng làm tín hiệu bán khi cổ phiếu bị định giá quá cao.

Để lấy ví dụ minh họa cho phương pháp này, giả sử một nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu trong Walmart (WMT) mà họ đã mua khi tỷ lệ P/E là khoảng 13 lần. Nhà đầu tư đó xem qua mức định giá của cổ phiếu Walmart từ trước đến nay và nhận thấy rằng P/E trung bình trong 5 năm là 15,8 lần. Từ đó, anh ta có thể thiết lập một mức mục tiêu bán ra khi định giá bằng 15,8 lần lợi nhuận.

Bán theo chi phí cơ hội

Chiến lược thứ hai được gọi là phương pháp bán theo chi phí cơ hội. Theo như phương pháp này, nhà đầu tư sở hữu một danh mục gồm nhiều cổ phiếu và bán đi một cổ phiếu nào đó khi xuất hiện cơ hội đầu tư tốt hơn. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư phải theo dõi, nghiên cứu và phân tích liên tục cả danh mục đầu tư của bản thân và các cổ phiếu mới có ẩn chứa cơ hội tiềm năng. Khi đã xác định được khoản đầu tư có triển vọng tốt hơn, nhà đầu tư sau đó giảm bớt hoặc bán hết số cổ phiếu đang nắm giữ hiện tại vốn có hiệu suất tăng trưởng không đáp ứng được mức kỳ vọng như cổ phiếu mới, dựa trên phép so sánh lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro.

Bán khi chỉ số cơ bản xấu đi

Phương pháp bán khi chỉ số cơ bản xấu đi tức là thanh lý bớt hoặc toàn bộ số cổ phiếu đang nắm giữ nếu một số chỉ số cơ bản nào đó trong báo cáo tài chính của công ty đứng sau giảm xuống dưới một mức nhất định. Chiến lược bán ra này cũng tương tự như chiến lược bán theo chi phí cơ hội, tức là cả hai chiến lược đều chủ động bán đi những cổ phiếu có triển vọng yếu kém hơn các kênh đầu tư khác theo một khía cạnh phân tích nào đó. Khi đưa ra quyết định bán dựa vào việc các chỉ số cơ bản xấu đi, nhiều trader sẽ chủ yếu tập trung vào bản báo cáo bảng cân đối kế toán, thêm vào đó còn chú trọng vào tỷ lệ thanh khoản và khả năng thanh toán.

Ví dụ, giả sử nhà đầu tư A sở hữu cổ phiếu của một công ty tiện ích có trả cổ tức tương đối cao và nhất quán. Anh ta đang nắm giữ cổ phiếu đó chủ yếu vì độ an toàn và tỷ suất cổ tức. Hơn nữa, khi nhà đầu tư này mua cổ phiếu, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu (D/E) chỉ khoảng 1,0 và tỷ số thanh toán hiện hành là khoảng 1,4.

Trong tình huống này, nhà đầu tư A có thể đặt ra quy tắc giao dịch riêng cho mình, cụ thể anh ta sẽ có thể chọn bán cổ phiếu nếu tỷ lệ D/E tăng lên trên mức 1,50 hoặc nếu tỷ số thanh toán hiện hành giảm xuống dưới mức 1,0. Nếu các chỉ số cơ bản của công ty tiệm cận đến các mức vừa nêu, qua đó đe dọa đến nguồn cổ tức và độ an toàn của tài sản đầu tư thì chiến lược này sẽ báo hiệu cho nhà đầu tư nên bán.

Chiến lược bán down-from-cost và up-from-cost

Chiến lược down-from-cost (bán khi giá giảm một mức nhất định so với số tiền mua ban đầu) cũng là một phương pháp dựa trên quy tắc kích hoạt lệnh bán chiếu theo số tiền (đơn vị phần trăm) mà nhà đầu tư sẵn sàng mất. Ví dụ, khi nhà đầu tư mua một cổ phiếu, họ có thể quyết định rằng nếu cổ phiếu đó giảm 10% so với giá mua thì họ sẽ bán đi.

Tương tự như chiến lược down-from-cost, chiến lược up-from-cost sẽ kích hoạt lệnh bán cổ phiếu nếu cổ phiếu đó tăng lên một mức nhất định so với giá mua ban đầu. Cả hai phương pháp down-from-cost và up-from-cost đều là các chiến lược bảo vệ nguồn vốn cho nhà đầu tư bằng cách hạn chế mức lỗ (cắt lỗ) hoặc chốt cứng một khoản lợi nhuận cụ thể (chốt lời). Bài toán trọng tâm của phương pháp này là làm sao để chọn ra một mức tỷ lệ phần trăm thích hợp để kích hoạt lệnh bán thông qua việc tính đoán độ biến động từ trước đến nay của cổ phiếu đó và số tiền mà nhà đầu tư sẵn sàng mất.

Bán theo giá mục tiêu

Phương pháp bán theo giá mục tiêu sử dụng giá trị của cổ phiếu để kích hoạt lệnh bán. Đây là một trong những cách ra quyết định bán cổ phiếu được nhiều người áp dụng rộng rãi nhất, bằng chứng là lệnh cắt lỗ đã trở nên rất quen thuộc đối với cả giới trader và nhà đầu tư. Các mức giá mục tiêu được giới đầu tư sử dụng nhiều thường là dựa trên kết quả đầu ra của mô hình định giá, chẳng hạn như mô hình dòng tiền chiết khấu (discounted cash flow). Nhiều trader sẽ xác định mức giá bán mục tiêu dựa trên mức số nguyên tùy chọn hoặc các mức hỗ trợ và kháng cự, nhưng những phương pháp này kém phù hợp hơn so với các phương pháp phân tích cơ bản khác.

Kết luận

Một trong những điều khó nhất khi trở thành một nhà đầu tư là học cách chấp nhận thua lỗ. Thông thường, điều khiến các nhà đầu tư tốp đầu đạt được thành công không chỉ là khả năng chọn đúng cổ phiếu chiến thắng mà còn là khả năng chọn đúng thời điểm bán ra cổ phiếu đó. Những phương pháp phổ biến như được trình bày trong bài viết này có thể giúp các nhà đầu tư ra quyết định khi nào nên bán cổ phiếu của mình.

Huân Hà - Theo investopedia.com