Đầu tư 101 & Investo: báo cáo chiếu lệ (pro forma) là gì?

Định nghĩa:

Thuật ngữ pro forma (chiếu lệ) trong tiếng Latinh có nghĩa là “về hình thức”, thường được sử dụng trong ngành tài chính để mô tả về một phương pháp lập báo cáo tài chính.

Tìm hiểu về báo cáo chiếu lệ (pro forma)

Pro forma là một thuật ngữ tiếng Latinh, dùng để chỉ điều gì đó được thực hiện chiếu lệ cho có hình thức hoặc dùng để trình bày theo hình thức. Các doanh nghiệp sử dụng báo cáo tài chính chiếu lệ để chia sẻ thông tin tài chính với các nhà đầu tư và chủ nợ khi sử dụng các dự đoán hoặc giả định nhất định về những gì có thể xảy ra trong tương lai. Các doanh nghiệp có thể sử dụng báo cáo chiếu lệ để làm nổi bật lên những thứ có thể thu hút các nhà đầu tư chứng khoán. Đó có thể là một công cụ có giá trị đối với các công ty mới khởi nghiệp nhưng lại chưa có lịch sử tài chính. Báo cáo tài chính chiếu lệ sẽ bỏ qua một số khoản mục một lần và bất thường, do đó cách trình bày sẽ không tuân thủ theo các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP). Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) sẽ đứng ra quản lý giám sát các báo cáo tài chính chiếu lệ này và nghiêm cấm các doanh nghiệp sử dụng chúng để cung cấp thông tin sai lệch hoặc gây hiểu lầm.

Ví dụ

Giả sử công ty xuất bản ABC đang muốn tạo một báo cáo kết quả tài chính chiếu lệ. ABC có ký hợp đồng kinh doanh với một nhà bán lẻ lớn, qua đó gần như chắc chắn sẽ khiến thu nhập của họ tăng vọt. Ngay cả khi thỏa thuận chưa xảy ra, ABC vẫn có thể đưa thêm thu nhập dự kiến ​​vào báo cáo tài chính của họ để thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư tiềm năng.

Bài học

Báo cáo tài chính chiếu lệ cũng giống như một bức tranh biếm họa vậy…

Bức tranh biếm họa có tác dụng mô tả khá tốt về tình hình tài chính của một doanh nghiệp, nhưng không chính xác giống như một bức ảnh chân dung. Doanh nghiệp sử dụng báo cáo tài chính chiếu lệ để nêu bật các khía cạnh nhất định nhằm thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư.

Báo cáo tài chính chiếu lệ là gì?

Báo cáo tài chính chiếu lệ là báo cáo kết quả kinh doanh, bảng cân đối kế toán hoặc báo cáo lưu chuyển tiền tệ sử dụng phương thức chiếu lệ để làm nổi bật hoặc loại bỏ những thông tin nhất định cho các nhà đầu tư. Các công ty sử dụng thông tin giả định để lập các báo cáo này nhằm cung cấp thêm thông tin về tình hình tài chính của họ.

Báo cáo kết quả kinh doanh là một dạng báo cáo tài chính dùng để báo cáo lợi nhuận mà công ty đã tạo ra trong một khoảng thời gian, trong khi bảng cân đối kế toán cho thấy cái nhìn toàn cảnh về tình hình tài chính của công ty, bao gồm tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu của cổ đông. Cuối cùng, báo cáo lưu chuyển tiền tệ là một bản tóm tắt tiền và các khoản tương đương tiền chảy vào và ra khỏi công ty.

Theo truyền thống, các doanh nghiệp ở Mỹ thường sử dụng các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP) để cung cấp thông tin chính xác cho các nhà đầu tư. Hội đồng Chuẩn mực Kế toán Tài chính (FASB) đặt ra các nguyên tắc này và yêu cầu các công ty đại chúng sử dụng chúng khi lập báo cáo tài chính. Tuy nhiên, báo cáo tài chính chiếu lệ không thuộc trường hợp này.

Khi một công ty phát hành báo cáo tài chính chiếu lệ để nêu bật các khía cạnh tài chính nhất định của họ, Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) sẽ yêu cầu công ty đó đồng thời phát hành báo cáo tài chính theo chuẩn GAAP.

Báo cáo chiếu lệ: câu chuyện lịch sử

Báo cáo tài chính chiếu lệ đã trở nên phổ biến trong những năm 1990. Các công ty dot-com đôi khi sử dụng số liệu tài chính chiếu lệ để đánh lừa các nhà đầu tư và cho thấy các khoản lỗ nhỏ hơn so với phiên bản báo cáo theo các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP).

Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) thì lại yêu cầu các công ty báo cáo kết quả tài chính bằng chuẩn GAAP. Để đối phó với việc lạm dụng phương thức báo cáo tài chính chiếu lệ, vào năm 2001, SEC đã cảnh báo giới doanh nghiệp rằng báo cáo tài chính dựa trên GAAP vẫn là một yêu cầu bắt buộc đối với tất cả các công ty đại chúng và bất kỳ công ty nào bị phát hiện sử dụng số liệu tài chính chiếu lệ để cố tình che giấu kết quả tài chính thực tế thì sẽ bị trừng phạt. SEC cũng cảnh báo rằng các nhà đầu tư chứng khoán nên thận trọng khi xem báo cáo chiếu lệ. Hình thức báo cáo chiếu lệ cho đến ngày nay vẫn được nhiều doanh nghiệp sử dụng.

Mục đích của báo cáo chiếu lệ là gì?

Mục đích của báo cáo chiếu lệ là bỏ qua các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP) để hiển thị kết quả tài chính dựa trên các giả định hoặc dự đoán nhất định. Các công ty thường sử dụng báo cáo chiếu lệ để thu hút sự chú ý của các nhà đầu tư vào các khía cạnh nhất định trong kết quả tài chính của họ hoặc để hạ thấp tầm quan trọng của các yếu tố có vẻ bất lợi.

Xét về mặt thuần túy, báo cáo chiếu lệ vốn dĩ nhằm mang lại lợi ích cho các nhà đầu tư và cung cấp cho họ bức tranh chính xác hơn về tình hình hoạt động và tài chính của công ty. Do các quy định luật pháp đối với phương thức kế toán này vẫn còn nhiều hạn chế nên thông tin được mô tả trong báo cáo chiếu lệ không phải lúc nào cũng vì lợi ích tốt nhất của nhà đầu tư. Đó là lý do tại sao các nhà đầu tư nên đặc biệt chú ý nhiều hơn đến các báo cáo tài chính được lập dựa trên các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung.

Các công ty cũng có thể sử dụng phương pháp kế toán chiếu lệ trong nội bộ để hoạch định các quyết định kinh doanh trong tương lai. Khi các công ty lập báo cáo tài chính chiếu lệ, họ sẽ đưa ra các giả định nhất định dựa trên ảnh hưởng của các quyết định kinh doanh trong tương lai. Nếu một công ty đang cân nhắc trước các quyết định kinh doanh khác trong tương lai, họ có thể sẽ sử dụng báo cáo tài chính chiếu lệ nội bộ để so sánh kết quả dài hạn của từng lựa chọn. Ví dụ, công ty ABC đang cân nhắc vay thêm nợ để phát triển hoạt động kinh doanh, vì vậy họ có thể sẽ chuẩn bị báo cáo chiếu lệ để ước tính hậu quả lâu dài của quyết định đó và liệu chiến lược đề ra có khả năng làm tăng lợi nhuận hay không.

Cũng có những tình huống mà Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ (SEC) yêu cầu một công ty nộp báo cáo tài chính chiếu lệ, chẳng hạn như trong trường hợp có lỗi trong báo cáo trước đó hoặc có sự thay đổi đáng kể trong doanh nghiệp (có thể do phát sinh một thương vụ mua lại ). Đối với những tình huống đó, SEC đã vạch ra một số thông tin nhất định mà công ty phải đưa và, bao gồm:

1. Đoạn giới thiệu giải thích mục đích của báo cáo chiếu lệ và phần tóm tắt về những gì mà báo cáo chiếu lệ thể hiện
2. Bảng cân đối và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh cô đọng theo phương thức chiếu lệ, trình bày cả thông tin quá khứ và các khoản điều chỉnh chiếu lệ
3. Các khoản điều chỉnh chiếu lệ phát sinh từ những thay đổi trong công ty, cùng với các ghi chú giải thích nếu cần thiết

Lợi ích của phương pháp kế toán chiếu lệ

Báo cáo tài chính chiếu lệ cho phép các công ty chia sẻ với các nhà đầu tư tiềm năng những thông tin có thể không xuất hiện trên báo cáo tài chính hoặc bảng cân đối kế toán kiểu truyền thống. Làm cách này sẽ cho phép các công ty loại bỏ những số dư có vẻ bất lợi một cách bất thường khỏi báo cáo tài chính tiêu chuẩn do phát sinh chi phí một lần.

Ví dụ, giả sử công ty ABC đang tái cấu trúc hoạt động. Trong năm tài chính mà công ty đang thực hiện tái cơ cấu, họ sẽ phải chịu một số chi phí cần thiết. Về lâu dài, công ty kỳ vọng việc tái cơ cấu sẽ giảm chi phí và tăng lợi nhuận. Nhưng trong năm nay, việc tái cấu trúc vốn dĩ đã rất tốn kém và họ vẫn chưa ghi nhận được lợi nhuận tài chính.

Những doanh nghiệp rơi vào tình huống này có thể sẽ sử dụng báo cáo chiếu lệ để cung cấp cho các nhà đầu tư cái nhìn tốt hơn về những gì đang thực sự diễn ra. Báo cáo tài chính của họ sẽ vẫn phản ánh thông tin thực tế về tình trạng tài chính, đồng thời cho thấy tình hình tài chính của công ty sẽ ra sao nếu không có các khoản chi phí một lần này.

Báo cáo tài chính chiếu lệ cũng có thể có lợi khi bắt đầu mở doanh nghiệp mới. Trong những năm đầu kinh doanh, thông thường chi phí sẽ cao và lợi nhuận sẽ thấp. Nhưng bất chấp những con số ảm đạm đó, các công ty mới cần có cách để thuyết phục các nhà đầu tư rằng doanh nghiệp của họ đáng để đầu tư. Các chủ doanh nghiệp mới này có thể sử dụng phương thức báo cáo chiếu lệ để cho các nhà đầu tư tiềm năng thấy được kế hoạch doanh thu mà họ kỳ vọng đạt được sau khi họ thành công.

Một số vấn đề với phương thức kế toán chiếu lệ

Các doanh nghiệp nên sử dụng báo cáo tài chính chiếu lệ để cung cấp cho các nhà đầu tư một cái nhìn chính xác hơn về những gì đang diễn ra trong doanh nghiệp đó. Các số liệu tài chính này có thể cho nhà đầu tư thấy những thứ có thể không xuất hiện nếu sử dụng các nguyên tắc kế toán được chấp nhận chung (GAAP). Ví dụ, các công ty có thể sử dụng số liệu tài chính chiếu lệ để thể hiện kết quả của các hoạt động trong tương lai hoặc đang được tiến hành.

Tuy nhiên, không phải công ty nào cũng đều sử dụng báo cáo chiếu lệ để làm minh bạch các vấn đề cho nhà đầu tư. Trong một số trường hợp, các công ty có thể sẽ sử dụng báo cáo chiếu lệ để đánh lừa các nhà đầu tư và chỉ trình bày những thông tin có lợi cho công ty.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp đã từng sử dụng báo cáo chiếu lệ để nâng cao lợi nhuận bằng cách loại bỏ các bằng chứng về thua lỗ như hàng tồn kho chưa bán, khấu hao và khấu trừ. Các doanh nghiệp cũng có thể nhận định lạc quan quá mức về doanh thu và lợi nhuận trong tương lai, khiến họ vô tình thổi phồng số liệu trong báo cáo chiếu lệ.

Mặc dù Ủy ban Chứng khoán và Giao dịch Hoa Kỳ đã xác nhận rằng có những tình huống mà báo cáo chiếu lệ có thể có lợi, nhưng họ cũng cảnh báo các công ty không nên sử dụng loại báo cáo này để đánh lừa các nhà đầu tư. Ngoài ra, SEC đã nhắc nhở các nhà đầu tư nên trình bày thắc mắc về những hồ sơ tài chính không đầy đủ và khuyến khích họ đặc biệt chú ý đến báo cáo tài chính dựa trên chuẩn GAAP.

Hóa đơn chiếu lệ là gì?

Hóa đơn chiếu lệ là loại hóa đơn sơ bộ mà người bán hàng hóa hoặc dịch vụ sẽ gửi cho người mua. Hóa đơn chiếu lệ có vai trò như một dạng tài liệu dùng để ước tính hoặc báo giá chứ không phải là hóa đơn chính thức. Hóa đơn chiếu lệ không phải là một phần trong quá trình thương lượng, mà bên bán thường sẽ gửi hóa đơn này sau khi họ đã đồng ý mức giá với bên mua.

Hóa đơn chiếu lệ cung cấp cho bên mua ước tính chính xác nhất có thể. Hóa đơn này không chỉ bao gồm giá của hàng hóa hoặc dịch vụ mà còn thường liệt kê giá của các khoản phí bổ sung, hoa hồng, thuế hoặc chi phí vận chuyển nếu có.

Hóa đơn chiếu lệ là một loại hình phổ biến trong bán hàng, khi đó người bán sẽ không yêu cầu thanh toán cho đến khi người mua đã nhận được hàng hóa hoặc dịch vụ. Và rồi họ sẽ nhận được hóa đơn chính thức sau đó, nhưng người bán sẽ cung cấp hóa đơn chiếu lệ để người mua biết họ nợ bao nhiêu.

Ví dụ, giả sử một công ty cung cấp dịch vụ ăn uống đã giành được hợp đồng lớn với công việc là phục vụ ăn uống cho một sự kiện gây quỹ. Nhà cung cấp dịch vụ ăn uống này không yêu cầu khách hàng thanh toán trước hóa đơn, nhưng đơn vị tổ chức sự kiện đã yêu cầu xuất hóa đơn để đảm bảo cân đối tiêu xài. Trong trường hợp này, công ty cung cấp dịch vụ ăn uống có thể gửi hóa đơn chiếu lệ, trong đó có ước tính kỹ lưỡng về tổng chi phí. Sau đó, khi kết thúc sự kiện, nhà cung cấp dịch vụ ăn uống sẽ cung cấp hóa đơn chính thức để khách hàng thanh toán.

Đăng Khoa - Theo learn.robinhood.com