Hợp đồng quyền chọn là gì? Đặc điểm và cách thức hoạt động của hợp đồng quyền chọn

Hợp đồng quyền chọn là công cụ tài chính phái sinh có thể mang đến nhiều lợi ích cho nhà đầu tư. Tuy nhiên, cấu trúc và cách giao dịch loại hợp đồng này khá phức tạp, nhà đầu tư cần tìm hiểu kỹ thì mới có thể mua bán hiệu quả. Bài viết dưới đây của Investo sẽ giải đáp chi tiết về hợp đồng quyền chọn, cùng tìm hiểu ngay nhé!

Hợp đồng quyền chọn là gì?

Hợp đồng quyền chọn (Option Contract) là một công cụ tài chính phái sinh cho phép nhà đầu tư có quyền mua hoặc bán hàng hoá nhất định vào thời điểm trong tương lai với giá đã xác định từ trước. Hàng hóa thực hiện mua bán trong hợp đồng thường là trái phiếu, cổ phiếu, các chỉ số tài chính,...  Chủ sở hữu có thể sử dụng loại hợp đồng này để phòng ngừa rủi ro hoặc thực hiện các giao dịch đầu cơ sinh lời.

Hợp đồng quyền chọn là gì?

Các yếu tố tạo nên hợp đồng quyền chọn

Thông thường, Option Contract được cấu thành từ 6 yếu tố chính, bao gồm: Loại tài sản, quy mô quyền chọn, giá thực hiện, thời điểm đáo hạn, phí giao dịch, hình thức thanh toán. Cụ thể như sau:

• Tài sản cơ sở: Là loại hàng hoá giao dịch trong hợp đồng, ví dụ như: cổ phiếu, trái phiếu, chỉ số, tiền tệ, tài sản cố định,…
• Quy mô quyền chọn - Volume: Thể hiện thông tin khối lượng và giá trị tài sản giao dịch trong hợp đồng.
• Giá thực thi - Strike Price: Là mức giá được thống nhất tại ngày hợp đồng quyền chọn được ký kết và có hiệu lực đến thời điểm người mua thanh toán.
• Thời điểm đáo hạn - Expiry Date: Là ngày thực hiện quyền chọn. Sau ngày này thì hợp đồng không còn hiệu lực.
• Giá/phí quyền chọn  - Premium: Thể hiện cho khoản phí mà nhà đầu tư phải bỏ ra để thực hiện việc chọn quyền.
• Kỳ hạn quyền chọn: Là khoảng thời gian tính từ ngày ký kết hợp đồng đến ngày đáo hạn.

Hợp đồng quyền chọn quy định cụ thể về quy mô, số lượng, giá trị tài sản

Đặc điểm của hợp đồng quyền chọn

Nắm rõ đặc điểm của hợp đồng quyền chọn là gì là việc mà nhà đầu tư bắt buộc phải thực hiện. Bởi đây là một trong những yếu tố then chốt giúp nhà đầu tư sử dụng loại hợp đồng này hiệu quả hơn. Option Contract có một số đặc điểm cơ bản sau:

• Tài sản cơ sở giao dịch trong hợp đồng không cần phải tiêu chuẩn hoá về quy mô, số lượng, trị giá hay tuân thủ bất cứ một điều khoản nào khác.
• Việc thanh toán, trao đổi theo hợp đồng không diễn ra vào ngày ký kết mà xảy ra ở thời điểm xác định trong tương lai.
• Các bên tham gia thực hiện hợp đồng quyền chọn không cần phải ký quỹ nhưng sẽ nhận tiền quyền chọn lựa. Trong hợp đồng có thỏa thuận người mua quyền chọn sẽ hoàn trả cho người bán một khoản phí nhất định.
• Tại thời điểm đáo hạn, bên mua sẽ quyết định việc thực hiện quyền mua hay bán hoặc không thực hiện. Trong mọi trường hợp người mua thực hiện quyền, người bán phải có nghĩa vụ thanh toán theo đúng tiến độ đã thỏa thuận trong hợp đồng. 
• Các bên tham gia giao dịch có thể thay đổi vị thế của mình với cách làm như sau: Tham gia một hợp đồng quyền lựa chọn khác với vị thế đối lập hoàn toàn so với trước đó. Tức để đóng vị thế chọn mua, nhà đầu tư cần bán lại quyền chọn mua với cùng tài sản cơ sở, ngày đáo hạn và giá thực hiện đã thỏa thuận trong hợp đồng.

Chủ sở hữu nên tìm hiểu rõ được đặc điểm của hợp đồng quyền chọn

Ưu điểm và nhược điểm của hợp đồng quyền chọn

Option Contract vốn có rất nhiều ưu điểm nổi bật nên thu hút được đông đảo nhà đầu tư lựa chọn. Nhưng loại hợp đồng này cũng có một vài nhược điểm mà các bên tham gia cần lưu ý.  

Ưu điểm

Sau đây là những ưu điểm nổi bật nhất của Option Contract. Chỉ cần tận dụng được những ưu điểm này, nhà đầu tư có thể thu lợi từ các giao dịch hợp đồng tối ưu hơn. 

• Hợp đồng quyền chọn giúp chủ sở hữu phòng ngừa rủi ro thị trường. Bởi thông qua công cụ này, nhà đầu tư có thêm nhiều thời gian để phân tích về xu hướng cũng như biến động giá cả của hàng hoá trên thị trường.
• Hợp đồng có tính linh hoạt cao vì cho phép kết hợp cùng lúc nhiều giao dịch với các cơ chế rủi ro hoặc lợi ích riêng biệt.
• Sở hữu tiềm năng thu lợi nhuận bất kể xu hướng thị trường tăng, giảm hay không đổi. 

Hợp đồng quyền chọn mở ra cơ hội đầu tư sinh lời rất lớn

Nhược điểm

Bên cạnh các ưu điểm, hợp đồng quyền chọn cũng còn nhiều nhược điểm. Cụ thể như sau:

• Cơ chế làm việc và cách tính toán phí hợp đồng tương đối phức tạp.
• Hợp đồng vẫn tồn tại nhiều rủi ro đối với người bán.
• Hợp đồng có thể bị kém hấp dẫn bởi các yếu tố thị trường, đặc biệt là khi mức độ thanh khoản thấp.
• Giá trị của phí hợp đồng thường xuyên biến động và có xu hướng giảm khi gần đến ngày đáo hạn.

Cách thức hoạt động của hợp đồng quyền chọn

Trong hợp đồng quyền lựa chọn có hai loại quyền chính gồm quyền chọn mua và quyền chọn bán. Mỗi quyền sẽ có cách thức thực hiện khác nhau. Đồng thời cũng thể hiện cho vị thế khác nhau của nhà đầu tư. 

Quyền chọn mua (Call Option)

Call Option - Quyền chọn mua là loại hợp đồng cho phép nhà đầu tư được quyền mua tài sản cơ bản vào một ngày cụ thể với mức giá nhất định. Thông thường, các nhà đầu tư sẽ chọn loại hợp đồng này khi dự đoán giá hàng hóa tăng trong tương lai. Sau khi có quyền chọn mua, nếu giá tài sản tăng, nhà đầu tư sẽ được hưởng lợi vì có sự chênh lệch giá hiện tại so với giá thỏa thuận.

Quyền chọn mua được thực hiện khi chủ sở hữu dự đoán giá tài sản tăng

Quyền chọn bán (Put Option)

Put Option là loại hợp đồng quyền chọn cho phép chủ sở hữu được quyền bán tài sản cơ bản vào một ngày trong tương lai được xác định từ trước với mức giá đã thống nhất. Thông thường, chủ sở hữu ưu tiên thực hiện quyền chọn bán khi họ dự đoán giá của tài sản cơ sở sẽ giảm trong tương lai. Nếu giá tài sản thực sự giảm thì họ sẽ được thu được khoản lợi nhuận từ chênh lệch giá. 

So sánh 2 quyền chọn mua và chọn bán

Quyền chọn mua và quyền chọn bán có nhiều khác biệt nhưng cũng có một vài điểm giống. Cụ thể như sau:

Vị thế	Quyền chọn mua	Quyền chọn bán
Mua	Trả một khoản phí Có quyền mua Có quyền hủy hợp đồng Trong trường hợp bị lỗ thì lỗ tối đa bằng khoản phí đã trả Trong trường hợp lãi thì có thể lãi vô hạn	Trả một khoản phí Có quyền bán Có quyền hủy hợp đồng Trong trường hợp bị lỗ thì khoản lỗ tối đa bằng với phí đã trả Trong trường hợp lãi thì có thể lãi vô hạn
Bán	Thu được một khoản phí Có nghĩa vụ bán Không được quyền hủy hợp đồng quyền chọn  Trong trường hợp lãi thì lãi tối đa bằng khoản phí thu Trong trường hợp lỗ thì có thể lỗ vô hạn	Thu được một khoản phí Có nghĩa vụ mua Không được quyền hủy hợp đồng Trong trường hợp lãi thì tối đa bằng khoản phí Trong trường hợp lỗ thì có thể lỗ vô hạn

Quyền chọn mua và quyền chọn bán cần được phân biệt thật rõ

Phân loại hợp đồng quyền chọn

Dựa trên các loại tài sản cơ sở thực hiện giao dịch, Option Contract được chia thành 5 loại. Mỗi loại cũng có những đặc điểm khác biệt riêng nên nhà đầu tư cần tìm hiểu thật kỹ trước khi lựa chọn. 

Quyền chọn hàng hóa

Đây là giao dịch quyền chọn được thực hiện khi tài sản cơ sở là thuộc nhóm nông sản, kim loại quý, kim loại công nghiệp,… Theo đó, người nắm giữ quyền chọn mua có quyền mua một số lượng nhất định hàng hóa cơ sở với mức giá đã thỏa thuận từ trước. Ngược lại, nếu là người nắm giữ quyền bán sẽ được bán hàng hoá theo cách tương tự. 

Quyền chọn cổ phiếu

Đây là quyền chọn được áp dụng cho tài sản cơ sở là cổ phiếu đơn lẻ. Quyền chọn này cho phép người nắm giữ nó có quyền mua hoặc bán một cổ phiếu cụ thể. Lượng cổ phiếu này được bán với mức giá nhất định vào tại thời điểm xác định. 

Quyền chọn cổ phiếu đang là loại Option Contract giao dịch rất phổ biến

Quyền chọn lãi suất

Đây là hợp đồng quyền chọn áp dụng cho tài sản cơ sở là lãi suất hoặc tài sản gắn liền với lãi suất. Quyền chọn trái phiếu cũng nằm trong nhóm này khi tài sản cơ sở giao dịch trong hợp đồng có liên quan đến lãi suất trung và dài hạn (thời hạn thường trên một năm).

Quyền chọn chỉ số cổ phiếu

Đây là quyền chọn được xây dựng dựa trên một chỉ số cổ phiếu nhằm giúp nhà đầu tư tiếp cận với thị trường chung hoặc một phân ngành cụ thể. Bởi vì, chỉ số cổ phiếu này có thể đại diện cho toàn bộ thị trường hoặc một khu vực/ngành. Thông qua quyền chọn, nhà đầu tư chỉ cần thực hiện một giao dịch duy nhất với các cổ phiếu đơn lẻ khác nhau.

Quyền chọn chỉ số cổ phiếu là một công cụ tài chính phổ biến hiện nay

Quyền chọn tiền tệ

Đây là loại quyền chọn áp dụng cho tài sản giao ngay và hợp đồng tương lai tiền tệ. Loại hợp đồng quyền chọn áp này có thể chia thành 2 trường hợp như sau:

• Trường hợp tài sản cơ sở tham chiếu đến tỷ giá giao ngay: Bên mua có quyền được mua (hoặc bán) một lượng ngoại tệ nhất định (đồng tiền cơ sở) theo mức tỷ giá cố định trong tương lai.
• Trường hợp tài sản cơ sở là hợp đồng tương lai tiền tệ: Người mua có quyền được giữ một vị thế nhất định đối với hợp đồng tương lai cơ sở nếu họ quyết định thực hiện quyền. Đây được xem là giải pháp phòng ngừa rủi ro hoặc tận dụng cơ hội để kiếm lợi nhuận từ những biến động của tỷ giá trên thị trường ngoại hối rất hiệu quả.

Hợp đồng quyền chọn giao dịch trên thị trường nào?

Hiện tại loại hợp đồng này được giao dịch trên 2 thị trường chính là tập trung và phi tập trung. 

• Thị trường tập trung là một địa điểm cụ thể về mặt địa lí, thông thường là Sở giao dịch chứng khoán. Mọi giao dịch mua bán trên thị trường này đều phải tuân thủ theo cơ chế đấu giá công khai và tập trung. 
• Thị trường phi tập trung (OTC) không có địa điểm giao dịch cụ thể giữa các bên tham gia. Đồng thời mọi giao dịch đều được thực hiện theo cơ chế thỏa thuận, thương lượng của các bên mua bán với nhau. Giao dịch Option Contract ở Việt Nam chủ yếu được thực hiện tại thị trường phi tập trung.

Option Contract giao dịch trên thị trường OTC

Cách giao dịch hợp đồng quyền chọn

Thị trường tập trung

Thị trường tập trung được nhận định có tính minh bạch cao, các thông tin về giá cả, dữ liệu được thể hiện rất rõ ràng vào cuối ngày. Trong khi hợp đồng quyền chọn cũng đưa ra thông tin cụ thể về quy mô, số lượng và chất lượng hàng hóa. Vì vậy, giao dịch trên thị trường tập trung sẽ giúp Option Contract có tính thanh khoản cao hơn, đồng thời rất dễ chuyển nhượng giữa các nhà đầu tư.

Để giao dịch quyền chọn hàng hóa trên thị trường tập trung, nhà đầu tư thực hiện theo các bước sau:

• Bước 1: Mở một tài khoản giao dịch hàng hóa phái sinh tại một trong những thành viên của Sở giao dịch hàng hóa. Sau đó đăng ký giao dịch quyền chọn cho tài khoản vừa được mở.
• Bước 2: Nộp ký quỹ theo quy định Sở và trung tâm bù trừ để có thể tham gia giao dịch Option Contract.
• Bước 3: Cài đặt phần mềm CQG của Sở giao dịch hàng hóa (có cả nền tảng Desktop và Mobile).
• Bước 4: Tiến hành đặt lệnh mua bán quyền chọn trên phần mềm CQG.
•  

Các bước giao dịch Option Contract trên thị trường tập trung

Thị trường phi tập trung

Option Contract tại thị trường phi tập trung chỉ có bên mua và bên bán tham gia, hoàn toàn không có sự can thiệp của bên trung gian. Vì vậy mà hợp đồng này giao dịch trên thị trường phi tập trung tương đối lớn, nhưng thông tin không được niêm yết trên sàn nên khả năng thanh khoản khá thấp. Theo thống kê lượng giao dịch thấp chỉ chiếm 2% tổng khối lượng giao dịch trên toàn thế giới.

Về các bước giao dịch Option Contract trên thị trường phi tập trung cũng tương tự như thị trường tập trung. Chỉ khác ở chỗ, trader sẽ mở tài khoản tại các sàn OTC và thực hiện giao dịch thông qua phần mềm của sàn. 

Lưu ý quan trọng khi thực hiện hợp đồng quyền chọn

Khi thực hiện giao dịch hợp đồng, các nhà đầu tư cần nắm rõ một số lưu ý quan trọng dưới đây:

• Nhà đầu tư phải phân tích kỹ tình hình thị trường hiện tại và tương lai, đánh giá tiềm năng tăng trưởng, biến động giá của tài sản cơ sở. Đồng thời phải thường xuyên cập nhật thông tin báo cáo tài chính, biến động, sự kiện thị trường,… để có dự đoán chính xác hơn về khả năng tăng - giảm giá. Từ đó đưa ra loại quyền chọn phù hợp nhất.
• Nhà đầu tư nên bỏ quyền chọn khi biến động giá không đi theo đúng dự đoán ban đầu. Đây là một hình thức cắt lỗ kịp thời nên cân nhắc thực hiện. 
• Option Contract có thể tác động xấu đến giá cổ phiếu nếu bị đầu cơ. Do vậy, nhà đầu tư phải thực hiện các phân tích kỹ thuật và nhận định giá chứng khoán thường xuyên để có quyền chọn phù hợp.
• Có thể thực hiện chiến lược nắm quyền chọn mua và quyền chọn bán. Các chiến lược quyền chọn này giúp đảm bảo an toàn cho hoạt động đầu tư. Đồng thời gia tăng lợi nhuận tối đa nếu không chắc chắn về xu hướng biến động giá.
• Trong trường hợp nhà đầu tư mua quyền chọn mua và giá cổ phiếu cao hơn giá thực hiện, hãy cân nhắc về việc bán để thu lợi nhuận tối ưu hơn. Tránh tâm lý chờ đợi để giá tăng cao hơn nữa, khi đó nguy cơ thị trường bị đầu cơ là rất lớn.
• Nếu mua quyền chọn bán và giá cổ phiếu hiện tại thấp hơn giá thực hiện, hãy cân nhắc việc thỏa thuận bán cổ phiếu cao hơn giá thực hiện để thu lợi nhuận. Mức lợi nhuận nhà đầu tư thu được sẽ là phần chênh lệch giá cổ phiếu hiện tại và giá thực hiện, cộng thêm khoản phí quyền chọn.

Nhà đầu tư nên phân tích kỹ thị trường trước khi giao dịch Option Contract

Kết luận

Tóm lại, hợp đồng quyền chọn (Option Contract) là một công cụ tài chính được giao dịch phổ biến hiện nay. Các chủ thể khi giao kết hợp đồng phải có những hiểu biết nhất định về giao dịch quyền chọn là gì, đặc điểm, cách thức hoạt động, ưu nhược điểm của nó. Như vậy mới đảm bảo phòng ngừa rủi ro và sinh lời trong đầu tư một cách tối ưu. 

Huỳnh Hà