Mọi Điều Bạn Cần Biết Về Kỳ IPO Của Uber

Sự kiện chào bán cổ phiếu công khai lần đầu của Uber sẽ là một trong những kỳ IPO lớn nhất trong lịch sử ngành công nghệ. Đây cũng sẽ là bài thử lớn nhất cho thái độ của giới đầu tư về những kỳ lân đốt tiền khi lên sàn đại chúng. Như Mike Isaac của trang NYT đã chỉ ra, một phần của công ty đang nỗ lực cho thấy Uber đã phát triển vượt lên thứ gọi là tech-bro culture – văn hóa phát triển “ăn xổi ở thì” nguy hại đang hiển hiện tại các công ty startup được điều hành bởi các CEO trẻ, nông nổi và thiếu kinh nghiệm thương trường.

Mọi chuyện đang có vẻ suôn sẻ với các kỳ IPO trong năm nay. Zoom Video Communications đã tăng gấp đôi giá trị kể từ khi IPO, định giá của PagerDuty tăng 90%, và Pinterest tăng 60%.

Nhưng vẫn còn đó dư âm đáng lo ngại của Lyft. Cổ phiếu hãng đối thủ của Uber đã giảm khoảng 20% so với giá IPO. Với trường hợp này, mối lo ngại chính của các nhà đầu tư là bao giờ thì một công ty vừa mới lỗi 1 tỷ USD vào năm ngoái có thể thu được lợi nhuận.

Trước kỳ IPO của Uber, giá trị ước tính của công ty đang giảm dần:

• Mùa thu năm ngoái, các ngân hàng đầu tư đã đưa ra mức định giá 120 tỷ USD.
• Tháng trước, Uber đưa ra mức định giá gợi ý cho đợt chào bán cổ phiếu của hãng là 100 tỷ USD.
• Tuần trước, Uber thiết lập vùng giá là lên tới 91 tỷ USD.

Mức định giá này vẫn có thể thay đổi, tùy thuộc vào cách các nhà đầu tư đón nhận roadshow của Uber. Thậm chí ở mức 91 tỷ USD, Uber vẫn sẽ là một trong ba công ty có giá trị nhất từng ra mắt sàn giao dịch Mỹ, theo Dealogic.

Dưới đây là check list dành cho bạn trước đợt chào bán của Uber.

Kế hoạch chào bán

Uber sẽ niêm yết cổ phiếu trên Sở giao dịch chứng khoán New York với mã UBER.

Hãng dự kiến ​​sẽ được định giá từ 80 tỷ đến 91 tỷ đô la, tính cả các hợp đồng quyền chọn và cổ phiếu hạn chế. Con số này cao hơn mức định giá 76 tỷ USD mà các nhà đầu tư tư nhân đưa ra hồi tháng 8, lấn át hoàn toàn Lyft, công ty trước đó đã lên sàn với mức định giá hơn 24 tỷ USD.

Hãng dự kiến bán ra 207 triệu cổ phiếu, bao gồm số cổ phiếu bổ sung được phân bổ cho các bên bảo lãnh, với mức giá từ 44 đến 50 USD/cổ phiếu. Nếu đạt được mức cao nhất trong khoảng đó, công ty sẽ huy động được 9 tỷ đô la.

Chỉ có hai kỳ IPO tại Mỹ có giá trị cao hơn định giá dự kiến của Uber. Alibaba đã huy động 25 tỷ đô la trong năm 2014 với giá trị thị trường 167 tỷ đô la, theo Dealogic. Và Facebook đã thu 16 tỷ đô la khi lên sàn hồi năm 2012, định giá công ty ở mức 104 tỷ đô la.

Uber có dự định riêng cho một số cổ phần. Hãng dành ra 3% cổ phần cho các tài xế nếu muốn mua cổ phiếu với giá IPO. Và PayPal sẽ mua lại một vị thế riêng tại Uber trị giá 500 triệu USD với giá IPO sau giờ thị trường đóng cửa tuần diễn ra sự kiện chào bán.

Morgan Stanley và Goldman Sachs sẽ dẫn dắt đợt chào bán

Một cổ phiếu, một lá phiếu biểu quyết

Uber sẽ đi ngược với xu hướng hiện tại ở Thung lũng Silicon, hãng chỉ có một loại cổ phiếu duy nhất, cấp quyền đẳng cho các cổ đông.

Cấp trúc cổ phiếu hai lớp (Dual-class structures) trở nên phổ biến vì cách phân chia cổ phiếu như thế này giúp các nhà sáng lập và nhà đầu tư ban đầu giữ quyền kiểm soát công ty.

• Facebook, Google và Snap đều là công ty đại chúng phát hành cổ phiếu theo cấu trúc hai lớp.
• Lyft, Zoom và Pinterest cũng theo xu hướng này trong năm nay.

Nhưng Uber đã không còn được vận hành bởi các nhà sáng lập của nó và, ban quản trị đứng đầu công ty không có đủ cổ phần để kiểm soát.

• Sau khi Uber lên sàn, ban quản trị và nhà đầu tư ban đâu của hãng sẽ chỉ sở hữu hơn 50% số cổ phiếu đang lưu hành.

Phân tích sâu hơn về tình hình tài chính của Uber

Uber cũng như Lyft, đều đang thua lỗ và chưa thể ước tính được thời điểm công ty sẽ tạo ra lợi nhuận

Kinh doanh dịch vụ đi xe chung (ride-hail) vốn rất tốn kém vì các công ty phải chi nhiều cho các khoản hỗ trợ thu hút cánh tài xế và người dùng. Uber đang đốt tiền để cạnh tranh khốc liệt với các đối thủ ở Mỹ và thị trường nước ngoài.

Công ty cũng đang đầu tư rất nhiều vào đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, vào các phân khúc như như giao đồ ăn, chạy xe máy, vận chuyển hàng hóa và xe tự lái

Tăng trưởng doanh thu đã chậm lại. Năm 2018, doanh thu của Uber tăng 42% lên 11,3 tỷ USD so với năm trước. Nhưng doanh thu năm 2017 đã tăng hơn gấp đôi so với năm 2016.

Trong khi chi phí tiếp tục tăng, đạt 14,3 tỷ đô la vào năm ngoái, tăng 19% so với năm 2017.

Công ty đã mất tới 1,1 tỷ đô la trong ba tháng đầu năm nay.

• Năm ngoái, Uber ghi nhận lợi nhuận 997 triệu đô la, nhưng chủ yếu vào các thương vụ bán thị phần kinh doanh ở các thị trường như Đông Nam Á và Nga. Năm 2017, khoản lỗ ròng của hãng lên tới 4 tỷ USD.
• Nếu không tính lợi nhuận từ bán tài sản trong năm 2018 và một số đầu mục khác, Uber đã mất 1,8 tỷ đô la trong năm đó.

Hoạt động kinh doanh dịch vụ đi xe chung có quy mô lớn nhưng đã bắt đầu đến thời kỳ quá độ

• Hiện tại Uber có mặt tại hơn 63 quốc gia và 700 thành phố trên khắp thế giới, hoàn thành hơn 15 triệu chuyến đi mỗi ngày.
• Uber có 91 triệu người dùng hàng tháng trong năm 2018, tăng 34% so với một năm trước. Dù vậy, tăng trưởng người dùng đã chậm lại, giảm từ mức tăng 51% trong năm 2017.

Điểm sáng Uber Eats, đơn vị có doanh thu tăng gần gấp ba trong năm 2018, từ 587 triệu đô la một năm trước đó lên con số 1,5 tỷ đô la.

Lịch sử hoạt động của Uber

Nương theo làn sóng đổi mới công nghệ di động sau khi Apple giới thiệu iPhone vào năm 2007, Garrett Camp và Travis Kalanick đã thành lập Uber vào năm 2009.

Garrett Camp lấy ý tưởng từ những khó khăn ông gặp phải khi cần gọi taxi ở San Francisco. Sau cùng, ông lôi kéo bạn của mình, Travis Kalanick cùng điều hành công ty.

Dịch vụ này, ban đầu được gọi là UberCab, khởi đầu như một dịch vụ gọi xe sang theo yêu cầu của các khách hàng giàu có.

Công ty mở rộng nhanh chóng, xuất hiện nhiều thành phố mà ít quan tâm đến luật pháp địa phương, điều này gây ra những tranh chấp căng thẳng với các công ty taxi, các tổ chức lập pháp và cơ quan quản lý.

Uber ngã đau vào năm 2017 khi vướng vào một loạt vụ bê bối về pháp lý và đạo đức dẫn đến một cuộc đảo chính của hội đồng quản trị và Kalanick bị truất quyền

Hãng tiếp tục phải đối phó với các cuộc điều tra của Bộ Tư pháp và các cơ quan chính phủ nước ngoài về các hoạt động kinh doanh trong quá khứ.

Nhưng Dara Khosrowshahi đã thực hiện những thay đổi lớn kể từ khi tiếp quản chức vị C.E.O kể từ năm 2017

Một cuộc đại tu về văn hóa và phong cách quản trị của công ty đã được thực hiện để cải thiện hình ảnh bết bát của Uber

Khosrowshahi đã cắt giảm những bộ phận không sinh lời trong công ty

Uber mở rộng dịch vụ đi xe chung, cho thuê sang xe tay ga, xe đạp, giao đồ ăn và vận chuyển hàng hóa, đồng thời đầu tư vào các công nghệ trong tương lai như xe tự lái.

Sẽ có rủi ro nào?

Câu trả lời là: rất nhiều

Phần yếu tố rủi ro trong một Bản cáo bạch IPO luôn đóng vai trò là lời cảnh báo cho các nhà đầu tư, nhưng Uber, đặc biệt chi tiết và đầy đủ - dài tổng cộng 35.000 từ. (Robert Robert Cyran chỉ ra rằng Microsoft chỉ mất 1.100 từ để giải thích những rủi ro mà doanh nghiệp của họ phải đối mặt khi lên sàn đại chúng vào năm 1986.)

Dưới đây là những yếu tố khiến nhà đầu tư phải lo ngại:

Nhân viên. Uber định danh các tài xế của mình là nhà thầu phụ (contractors) không phải nhân viên, giúp hãng tránh được luật trả lương tối thiểu hay đóng bảo hiểm xã hội, cùng với một số lợi ích khác. Hơn 60.000 tài xế của công ty đã nộp đơn hoặc dự định nộp đơn khởi kiện để thay đổi điều này, một thay đổi có thể gây thiệt hại hàng tỷ đô la cho Uber

Xe tự tái. Taxi Robot rất cần thiết cho khả năng sinh lời của Uber, họ sẽ cho phép các phương tiện cung cấp dịch vụ di chuyển 24/7 mà không cần tới tài xế. Nhưng nếu các đối thủ như Waymo triển khai được công nghệ này trước, Uber có thể sẽ bị ảnh hưởng.

Các quy định. Hiện tại là năm 2019, và các cơ quan chức năng đang thắt chặt vòng kiểm soát đối với các công ty công nghệ - dù là các quy định ngặt nghèo về dịch vụ taxi hay liên quan tới quyền riêng tư cũng có thể ảnh hưởng tới khả năng đổi mới của Uber.

Bản thân Uber. Nhiều năm qua, có lẽ Uber chính là Thanos của làng công nghệ, hãng lờ đi các quy định, phân biệt đối xử tràn lan tại nơi làm việc và bị cáo buộc đánh cắp quyền sở hữu trí tuệ. Đáng lo ngại là các thay đổi trong văn hóa và lãnh đạo của công ty chưa thể giải quyết hoàn toàn những rắc rối truyền thông còn sót lại.

Dịch vụ vận chuyển và giao đồ ăn? Nỗ lực đa dạng hóa của Uber cũng kéo theo nhiều đối thủ ở mọi mặt trận. Bộ phận liên kết với các nhà hàng của Uber đã cướp mất khách hàng của các công ty giao đồ ăn, dịch vụ giao hàng thì phải cạnh tranh với những công ty như DHL. Và đừng quên vô vàn đối thủ khác trong thị trường đi chung xe, thuê xe máy và xe đạp, vận tải, xe tự lái.

Vài người sẽ với vớ bẫm…

Những người hưởng lợi nhiều nhất từ đợt chào bán công khai của Uber sẽ là các nhà sáng lập và nhà đầu tư từ buổi ban đầu, nhóm người sở hữu lượng lớn cổ phiếu Uber:

Kalanick, người nắm giữ số cổ phần sẽ trị giá tới 5,9 tỷ đô la nếu giá IPO đạt tối đang trong khoảng ước tính. Ông sẽ bán ra số cổ phiếu trị giá 186 triệu đô la trong đợt chào bán. (Ông đã bán gần một phần ba cổ phần của mình cho SoftBank với giá khoảng 1,4 tỷ đô la chỉ hơn một năm trước.)

Camp, nhà đồng sáng lập khác của Uber, sở hữu 4,1 tỷ đô la cổ phiếu Uber và đang bán ra 156 triệu đô la cổ phần.

SoftBank, cổ đông lớn nhất của Uber, sở hữu 16,3% cổ phần của công ty. Nếu giá IPO là 50 đô la mỗi cổ phiếu, số cổ phần này sẽ trị giá 11,1 tỷ đô la. SoftBank đang bán ra số cổ phiếu trị giá 272 triệu USD trong IPO

Benchmark nhà đầu tư lớn thứ hai của Uber. Số cổ phần hãng nắm giữ có thể trị giá tới 7,5 tỷ đô la. (Cổ đông này đã bán khoảng lượng cổ phiếu 900 triệu đô la, tương đương gần 15% cổ phần, cho SoftBank cùng đợt với ông Kalanick)

Quỹ đầu tư công Ả Rập Xê Út đang nắm giữ một khoản có thể trị giá 3,6 tỷ USD và số cổ phần tương đương với Alphabet.

… nhưng ban điều hành cấp cao của hãng thì không.

Quá trình chuyển đổi của Uber từ một công ty tư nhân được nhà sáng lập dẫn dắt tới một công ty đại chúng đã bắt đầu tư năm 2017, sau khi Kalanick từ chức CEO. Điều đó nghĩa là ban điều hành của hãng còn khá mới, sở hữu rất ít cổ phiếu công ty (số cổ phần Khosrowshahi nắm giữ có thể chỉ trị giá 9,8 triệu đô la).

Vậy nên Uber đã đề xuất các khoản thưởng IPO để động viên ban điều hành cấp cao của hãng. Bản cáo bạch của công ty có giải thích rằng ông Khosrowshahi và ít nhất bốn giám đốc điều hành khác đã nhận được phần thưởng vốn sẽ được trao nếu IPO của Uber được định giá 120 tỷ USD, bao gồm các quyền chọn cổ phiếu và cổ phiếu bị hạn chế và duy trì mức định giá đó trong 90 ngày.

Hiện tại dường như đó là điều không thể, nhưng đừng cảm thấy quá tiếc cho họ:

Ông Khosrowshahi đã nhận được tiền bồi thường khoảng 45 triệu đô la vào năm ngoái.

Barney Harford, giám đốc điều hành Uber, có gói thanh toán 48 triệu đô la.

Nelson Chai, gia nhập Uber vào tháng 9 với tư cách là giám đốc tài chính, đã nhận được khoản bồi thường trị giá 28 triệu đô la.

Người ta đang nói gì về IPO của Uber

“Uber là là một doanh nghiệp tăng trưởng nhưng phân khúc kinh doanh lớn nhất đã ngừng tăng trưởng, ít nhất là cho đến nay,” ông Shira Shiraide của Bloomberg Opinion viết, đề cập đến thực tế là tổng giá trị các chuyến đi mà Uber thực hiện trong quý I năm 2019 thực tế đã giảm 1% so với quý trước đó. “Giờ đây, phân khúc kinh doanh chính của Uber đã đạt tới điểm quá độ, về cơ bản là các nhà đầu tư trong kỳ IPO của Uber đang đặt cược rằng công ty có thể tìm thấy nhiều thị trường hơn để chinh phục.

“Con đường tới lợi nhuận và duy trì giá trị cổ đông khó có thể xác đinh,” Richard Beales của Breakingview viết. “Hãng vẫn đang tung ra dịch vụ Uber Eats tăng trưởng nhanh và Uber Freight mới hơn, để đặt chân vào một số lĩnh vực. Nhưng vẫn chưa thể xác định rõ là bao giờ khoản đầu tư khổng lồ có thể thu lại toàn bộ.”

để đặt tên cho một số lĩnh vực. Nhưng nó không rõ ràng là đầu tư lớn sẽ trả hết.

“Ở một số thị trường, Uber đang bắt đầu lỗ, chi nhiều tiền hơn cho các tài xế để hoàn thành chuyến đi hơn là để khách hàng móc hầu bao cho chuyến đi,” Lauren Silva Laughlin của WSJ cho biết. Những khoản chi này nhằm mục đích khuyến khích người lao động tham gia nền tảng hoạt động của công ty và sẽ biến mất khi Uber thống trị thị trường. Nhưng “những khoản phí này vẫn đang tăng mà không hề thu hẹp,” bà Laughlin cho biết.

Và bậc thang cuối cùng của Uber

Trong một Bản cáo bạch IPO thường có một lá thư từ các nhà lãnh đạo, đặt ra tầm nhìn dài hạn và cách công ty sẽ thay đổi thế giới. Khosrowshahi đã không bỏ qua cơ hội này:

“Thứ bắt đầu với “chạm một lần và đặt chuyến xe” đã trở thành điều gì đó vượt xa hơn thế: chia sẻ chuyến xe và cuốc xe, giao hàng và giao đồ ăn, xe máy và xe đạp điện, và xe tự lái.”

Nhưng ông cũng thừa nhận Uber đã vấp ngã:

Tất nhiên, trong quá trình đi từ điểm A đến điểm B, chúng tôi không làm tốt được một thứ. Một số yếu tố đã khiến Uber trở thành một công ty khởi nghiệp thành công rực rỡ - ý thức kinh doanh quyết liệt, sẵn sàng chấp nhận rủi ro mà những người khác không thể làm được, và lâu đài Uber trở nên nổi tiếng - đã dẫn đến những bước đi sai lầm. Trên thực tế, khi tôi gia nhập Uber với tư cách là CEO, nhiều người đã hỏi tôi tại sao tôi rời bỏ sự ổn định cho công việc trước đây để bước ra ngoài. Câu trả lời của tôi rất đơn giản: Uber là một công ty đã từng có một thế hệ và cơ hội trước mắt vẫn còn rất lớn.”

Vân Anh - Theo nytimes