Đầu tư 101 & Investo - Bán khống là gì?

Bán khống là một chiến lược giao dịch nâng cao trong đó bạn vay cổ phiếu của một công ty, bán chúng ở mức giá hiện tại và hy vọng giá sẽ giảm xuống để bạn có thể hoàn trả số cổ phiếu đã vay với giá thấp hơn.

Hiểu về bán khống

Bán khống là chiến lược khi nhà đầu tư cho rằng giá cổ phiếu sẽ giảm. Họ bán cổ phiếu đã vay với giá hiện tại và hy vọng sẽ có thể mua trả lại chúng với giá thấp hơn. Mua cổ phiếu thông thường luôn đi kèm với rủi ro. Và bán khống thậm chí còn đi kèm với nhiều rủi ro hơn so với mua cổ phiếu theo cách thông thường. Nhà đầu tư phải nhận thức được rủi ro giá cổ phiếu có thể tăng thay vì giảm – dẫn đến việc phải chi nhiều tiền hơn so với giá trị tổng thể ban đầu để hoàn trả cổ phiếu. Thêm vào đó, họ cũng phải trả các khoản phí liên quan đến số cổ phiếu đã vay. Về mặt lý thuyết, khoản lỗ tiềm ẩn khi bán khống là vô hạn vì giá cổ phiếu có thể tăng vô hạn.

VÍ DỤ

Một nhà đầu tư hư cấu tên là John cho rằng giá cổ phiếu của công ty hư cấu Watch World là quá cao vì một đối thủ cạnh tranh sắp phát hành một chiếc đồng hồ mới mang tính cách mạng. John sử dụng tài khoản ký quỹ của mình và vay 100 cổ phiếu của Watch World. Anh ta bán cổ phiếu với giá 15 USD/cổ phiếu, giá thị trường hiện tại. Bây giờ John phải chờ xem điều gì sẽ xảy ra với giá cổ phiếu. Đồng hồ của đối thủ cạnh tranh là một cú hit lớn và cổ phiếu Watch World giảm 15% xuống còn 12,75 USD/cổ phiếu. John mua 100 cổ phiếu với giá 12,75 USD để hoàn trả cho công ty môi giới của mình. Trước khi tính các khoản phí liên quan đến số cổ phiếu được vay, John đã kiếm được 225 USD bằng cách bán khống cổ phiếu Watch World.

Bài học rút gọn

Để kiếm tiền trên thị trường chứng khoán, bạn phải mua thấp và bán cao. Bán khống cố gắng thực hiện điều này, nhưng theo thứ tự ngược lại. Thay vì mua trước, bạn vay cổ phiếu, bán trước và mua lại sau, hy vọng là với giá thấp hơn. Sau khi mua lại, bạn có thể trả lại cổ phiếu cho nơi bạn đã vay.

Làm cách nào để bán khống cổ phiếu?

Trước tiên, bán khống cổ phiếu yêu cầu bạn phải có tài khoản ký quỹ (tài khoản được phép vay vốn hoặc cổ phiếu) với công ty môi giới của bạn. Các quy định pháp lý yêu cầu tài khoản ký quỹ phải có một số dư tối thiểu và công ty môi giới có thể yêu cầu số dư tối thiểu cao hơn. Sau khi nạp đủ tiền vào tài khoản, có một số bước bạn cần làm để bán khống.

Cảnh báo: mọi khoản đầu tư đều đi kèm với rủi ro. Bán khống đặc biệt rủi ro – với mức lỗ vô hạn về mặt lý thuyết – và không nên được thực hiện bởi các nhà giao dịch hoặc nhà đầu tư thiếu kinh nghiệm.

1. Mở vị thế bán khống (short position): Mở vị thế bán khống là biệt ngữ đầu tư chỉ quá trình vay cổ phiếu để bán khống vì bạn tin giá cổ phiếu sẽ giảm xuống. Ở bước này, bạn sẽ nhận được một số lượng cổ phiếu cụ thể từ người môi giới của mình và đồng ý với hợp đồng môi giới để vay cổ phiếu.
2. Bán cổ phiếu: Tiếp theo, cổ phiếu bạn vay được bán trên thị trường chứng khoán.
3. Thời gian ươm mầm: Thời gian ươm mầm là thời gian bạn chờ đợi kết quả. Trong giai đoạn chờ đợi này, nhà đầu tư quan sát thị trường và đợi giá cổ phiếu giảm xuống mức mong muốn. Không có gì đảm bảo rằng giá cổ phiếu sẽ giảm. Vì vậy, nhà đầu tư có thể phải quyết định cắt lỗ nếu giá tăng.
4. Đóng vị thế bán: Đóng vị thế bán, còn được gọi là mua trả, có nghĩa là mua cổ phiếu để trả lại các cổ phiếu đã vay.
5. Kết sổ: Nếu giá cổ phiếu giảm, nhà đầu tư có khả năng kiếm lời; nhưng nếu giá cổ phiếu tăng, họ có khả năng thua lỗ. Một khi tất cả các động thái mua và bán hoàn tất, lợi nhuận hoặc thua lỗ sẽ được tính. Tất cả các khoản phí giao dịch, phí vay cổ phiếu hoặc các chi phí khác sẽ được trừ vào số tiền thu được từ việc bán khống. Ngay cả khi giá cổ phiếu sụt giảm, nó cũng có thể không giảm đủ để bù đắp chi phí liên quan đến việc bán khống.

Các công ty môi giới lấy cổ phiếu ở đâu để cho người bán khống vay?

Các công ty môi giới cho người bán khống vay cổ phiếu lấy từ một số nguồn. Đôi khi công ty môi giới có đủ cổ phiếu trong tồn kho môi giới của họ để cho vay, đôi khi họ mượn chúng từ tài khoản ký quỹ của một trong những khách hàng của họ, và đôi khi họ ra ngoài công ty để lấy cổ phiếu từ một người cho vay khác.

Chi phí bán khống là gì?

Giống như với hầu hết các hoạt động đầu tư, bán khống cũng đi kèm với chi phí. Có một khoản chi phí liên quan đến chính việc vay cổ phiếu. Nếu cổ phiếu được coi là khó mua (do không có sẵn, lãi suất cao hoặc các lý do khác), các khoản phí bổ sung có thể được tính trên chi phí vay tiêu chuẩn. Các khoản phí này có thể dao động từ 1% đến hơn 100% giá trị cổ phiếu (trên cơ sở hàng năm). Tỷ lệ phần trăm đó được tính theo số ngày vị thế bán khống được mở.

Nếu việc bán khống được thực hiện bằng tiền ký quỹ – bằng tiền mặt đi vay – các chi phí ký quỹ như lãi và phí ký quỹ cũng được áp dụng. Thêm vào tất cả sự phức tạp đó, nếu một khoản chia cổ tức hoặc phân tách cổ phiếu được công bố trong khi vị thế bán khống được mở, người bán khống có thể phải hoàn trả cho người cho vay giá trị của khoản cổ tức hoặc phân tách cổ phiếu đó.

Bán khống có giống ký quỹ không?

Mặc dù bán khống yêu cầu phải có tài khoản ký quỹ, hai hoạt động này không giống nhau. Khi mua ký quỹ, nhà đầu tư vay tiền mặt để mua chứng khoán (một khoản đầu tư tài chính như cổ phiếu hoặc trái phiếu). Khi bán khống, bản thân cổ phiếu được vay và bán. Sau đó, các cổ phiếu mới được mua lại để trả cho khoản vay, hy vọng là nếu và khi giá cổ phiếu giảm xuống. Bán khống nhìn chung là một vị thế ngắn hạn (một chu kỳ mua và bán tương đối nhanh) so với ký quỹ, thường là một vị thế dài hạn hơn (lập kế hoạch nắm giữ một chứng khoán trong thời gian dài hơn để cho phép nó tăng giá trị).

Rủi ro khi bán khống là gì?

• Khả năng thua lỗ không giới hạn: Một cổ phiếu luôn có khả năng tăng hoặc giảm. Nếu một cổ phiếu tăng thay vì giảm, người bán khống sẽ bị lỗ. Bởi vì tiềm năng tăng giá cổ phiếu là không giới hạn, khoản lỗ người bán khống phải chịu là không giới hạn.
• Giá tăng do mua trả: Trong một trường hợp giá tăng do mua trả, nhà đầu tư nào đang bán khống một cổ phiếu cụ thể phải vội vàng đóng vị thế bán khống (mua cổ phiếu) khi cổ phiếu tăng giá thay vì giảm giá. Nhiều giao dịch này diễn ra đồng thời có thể đẩy giá cổ phiếu lên cao hơn nữa, khiến càng nhiều người bán khống phải vội vàng đóng các vị thế bán khống của họ trước khi giá tăng cao hơn nữa. Việc tăng giá này được gọi là một đợt giá tăng do mua trả bởi vì đợt tăng giá được tạo ra khi nhà đầu tư muốn đóng các vị thế bán khống.
• Ép bán non (short squeeze): Ép bán non là áp lực các nhà giao dịch bán khống trải qua với tiềm năng lãi và lỗ của họ trong một đợt giá tăng do mua trả. Khi một đợt giá tăng do mua trả bắt đầu, khoản lỗ bắt đầu tăng lên đối với những người có vị thế bán khống đang mở. Một số người thì có thể bắt đầu thấy những lợi nhuận khi giá giảm trước đó bị xóa hết. Áp lực này sẽ ép nhà đầu tư thoát khỏi các vị thế bán khống của họ khi những người bán khống khác vội vàng đóng các vị thế của họ, tạo thành một chu kỳ mua trả sớm hơn dự tính của nhà đầu tư bán khống.
• Chi phí: Bán khống đi kèm với nhiều chi phí hơn so với giao dịch cổ phiếu tiêu chuẩn. Ngoài chi phí giao dịch, người bán khống còn phải tính đến chi phí đi vay, lãi suất, và thậm chí họ có thể phải trả cho công ty môi giới cổ tức hoặc phân tách cổ phiếu trong một số trường hợp.
• Có thể cần phải ký quỹ bổ sung. Nếu vốn chủ sở hữu trong tài khoản của bạn giảm xuống dưới mức duy trì tối thiểu theo yêu cầu (thay đổi tùy theo chứng khoán), bạn sẽ phải nạp thêm tiền hoặc tài sản thế chấp được chấp nhận vào tài khoản. Nếu bạn không đáp ứng được mức tối thiểu, công ty môi giới của bạn có thể sẽ buộc phải bán một số hoặc tất cả chứng khoán bạn sở hữu, có thể có hoặc không có sự chấp thuận trước của bạn.

Bán khống có lợi ích gì không?

Lợi ích tiềm năng của việc bán khống chủ yếu xoay quanh khả năng (không đảm bảo) thu được lợi nhuận lớn từ sớm. Mặc dù luôn có khả năng thua lỗ lớn, người bán khống cũng có cơ hội thu được lợi nhuận đáng kể nếu giá cổ phiếu giảm đáng kể. Khi kết hợp với mua ký quỹ (vay tiền để mua cổ phiếu), tiềm năng thu được lợi tức đầu tư (ROI) cao với số vốn ban đầu ít hơn có vẻ rất hấp dẫn.

Tuy nhiên, bán khống cũng có thể được sử dụng để bù đắp rủi ro trong một số trường hợp. Các nhà đầu tư có kinh nghiệm hơn đôi khi sử dụng bán khống như một chiến thuật phòng ngừa rủi ro ngắn hạn (một phương pháp nhằm quản lý rủi ro đầu tư) để bù đắp rủi ro của một khoản đầu tư khác.

Làm cách nào để biết liệu những người khác có đang bán khống cổ phiếu hay không?

Ngay cả khi bạn không có kế hoạch bán khống cổ phiếu, biết được liệu những người khác có bán khống cổ phiếu hay không có thể mang lại cho bạn một ý tưởng về kỳ vọng của những người khác đối với cổ phiếu.

Có hai cách chính để biết liệu những người khác có đang bán khống một cổ phiếu hay không: tỷ lệ bán khống và tỷ lệ bán khống trên khối lượng giao dịch.

1. Tỷ lệ bán khống: Tỷ lệ bán khống (short interest ratio – SIR) so sánh số lượng cổ phiếu đang bị bán khống và số lượng cổ phiếu hiện có trên thị trường. SIR cao có nghĩa là rất nhiều cổ phiếu đang bị bán khống so với số lượng cổ phiếu hiện có – một dấu hiệu cho thấy cổ phiếu đó có khả năng bị các nhà đầu tư khác xem là có định giá quá cao.
2. Tỷ lệ bán khống trên khối lượng giao dịch: tỷ lệ bán khống trên khối lượng giao dịch, còn được gọi là tỷ lệ số ngày cần để mua trả, so sánh khối lượng giao dịch hàng ngày trung bình của cổ phiếu với số cổ phiếu đang bị bán khống. Tỷ lệ này cho biết sẽ mất bao nhiêu ngày để mua trả tất cả cổ phiếu đang bị bán khống với khối lượng giao dịch trung bình. Giống như SIR, tỷ lệ bán khống trên khối lượng giao dịch thường cho thấy các nhà đầu tư khác xem cổ phiếu là có định giá quá cao đến mức nào.

Bán khống vô căn cứ (naked short sale) là gì?

Bán khống vô căn cứ xảy ra khi nhà đầu tư bán khống cổ phiếu không có khả năng trả lại cổ phiếu đã vay trong khoảng thời gian 3 ngày bắt buộc để thanh toán cổ phiếu. Bán khống vô căn cứ không phải lúc nào cũng có nghĩa là điều gì đó bất hợp pháp hoặc mờ ám đã xảy ra. Sự cố máy tính, lỗi thủ tục giấy tờ, cấp nhầm chứng chỉ vật lý thay vì chứng chỉ điện tử và nhiều vấn đề khác đều có thể là những vấn đề ảnh hưởng đến việc phân phối cổ phiếu đúng tiến độ.

Huân Hà – theo learn.robinhood.com