Hướng dẫn đầu tư: Tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) là gì?

Các loại tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương được xem là bước tiến tương lai của tiền tệ, nhưng chúng vẫn còn một chặng đường dài đang đợi ở phía trước.

Tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (viết tắt CBDC) là một phiên bản kỹ thuật số của đồng tiền định danh được chính phủ hậu thuẫn. Loại tiền kỹ thuật số này được phát hành bởi một ngân hàng trung ương và gắn liền với đồng nội tệ của đất nước đó.

CBDC gần giống với stablecoin, là loại tiền điện tử được gắn với tiền định danh và duy trì cùng một giá trị. Sự khác biệt với stablecoin chính là CBDC được các chính phủ trên thế giới ban hành.

Hơn 80 quốc gia trên thế giới đang trong quá trình nghiên cứu và phát triển CBDC ở các giai đoạn khác nhau. Một số có các dự án không hoạt động hoặc bị hủy bỏ, trong khi những đơn vị khác đã khởi chạy các loại tiền kỹ thuật số của họ. Vì CBDC có thể ảnh hưởng đến thị trường tiền điện tử, nên hiểu rõ chúng là điều rất quan trọng nếu bạn đang đầu tư vào tiền điện tử.

CBDC vận hành như thế nào?

Mỗi đồng CBDC là một đại diện kỹ thuật số của tiền pháp định hiện có của một quốc gia và nó hoạt động theo cùng thể thống nhất. Vì nhiều quốc gia đang phát hành CBDC của riêng mình, nên có thể sẽ có sự khác biệt về cách thức hoạt động, nhưng chúng đều tuân theo cùng một mô hình cơ bản.

Ngân hàng trung ương phát hành CBDC của mình dưới sự hỗ trợ của chính phủ liên bang. CBDC đó sau đó có thể được sử dụng cho các giao dịch như trả lương cho nhân viên hoặc mua hàng hóa và dịch vụ.

Nghe có vẻ rất quen thuộc đúng không? Sau cùng, bạn có thể chuyển tiền từ tài khoản ngân hàng của mình sang tài khoản của một người bạn ở ngân hàng khác, và tất cả sẽ diễn ra trên các nền tảng kỹ thuật số. Tuy nhiên với CBDC loại giao dịch này sẽ không cần phải thông qua nhiều ngân hàng và mất tới vài ngày làm việc. Tất cả giao dịch có thể xảy ra gần như ngay lập tức trên một sổ cái kỹ thuật số.

Người tiêu dùng cũng không cần có tài khoản ngân hàng thương mại để sử dụng CBDC. Đối với những người không có ngân hàng, CBDC sẽ cung cấp phương pháp chuyển tiền kỹ thuật số cho họ.

Các loại tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC)

Có hai loại CBDC: bán lẻ và bán buôn, và cũng như các loại kết hợp cả hai yếu tố. Dưới đây là những điểm khác biệt và cách thức hoạt động của chúng.

CBDC bán lẻ

CBDC bán lẻ được phát hành cho công chúng, người dân. Theo mô hình này, người tiêu dùng có thể sở hữu CBDC trong ví hoặc tài khoản và sử dụng nó để thanh toán.

Loại CBDC này sẽ hoạt động như một ngân hàng kỹ thuật số công cộng mà bất kỳ ai cũng có thể sử dụng. Nó có thể đặc biệt hữu ích cho những người tiêu dùng không thể truy cập các dịch vụ ngân hàng truyền thống. Bên cạnh đó cũng không tồn tại rủi ro ngân hàng bị phá sản vì tiền được chính phủ hỗ trợ.

Khá nhiều quốc gia đã chọn theo đuổi mô hình CBDC bán lẻ, bao gồm Hoa Kỳ, Bahamas, quốc gia đầu tiên triển khai CBDC rộng rãi, cũng chọn mô hình bán lẻ.

CBDC bán buôn

CBDC bán buôn sẽ được sử dụng bởi các tổ chức tài chính. Các ngân hàng và các tổ chức tài chính khác có thể sử dụng CBDC của ngân hàng trung ương để chuyển tiền và giải quyết các giao dịch nhanh chóng hơn. Mặc dù loại hình CBDC này sẽ cải thiện hiệu quả cho các khoản thanh toán trong nước, nó cũng có thể rất hữu ích cho các khoản thanh toán xuyên biên giới.

Một lợi ích khác của CBDC bán buôn là cải thiện độ an toàn. Sổ cái kỹ thuật số mà các loại tiền tệ này sử dụng để xử lý và ghi lại các giao dịch có thể giúp ngăn chặn gian lận từ ngân hàng.

Một số quốc gia đang tập trung vào CBDC bán buôn bao gồm Singapore, Malaysia và Ả Rập Saudi. Nhưng hầu hết đang phát triển CBDC bán lẻ hoặc hỗn hợp.

Các ưu và nhược điểm của CBDC

Sau đây là những ưu điểm và nhược điểm lớn nhất của CBDC:

Ưu điểm

• Thanh toán hiệu quả và an toàn
• Cho phép người dùng trực tiếp sử dụng dịch vụ của ngân hàng trung ương.
• Loại bỏ các rủi ro phá sản của các ngân hàng thương mại.
• Dễ dàng theo dõi.

Nhược điểm

• Ngân hàng trung ương hoàn toàn quản lý.
• Thiếu sự riêng tư cho người dùng.
• Khó được sử dụng rộng rãi.
• Chắc chắn có sự cạnh tranh giữa các ngân hàng trung ương và ngân hàng thương mại.

Các quốc gia thực hiện CBDC của riêng mình sẽ có một số lợi thế, bao gồm:

• CBDC giúp các giao dịch nhanh hơn, rẻ hơn và an toàn hơn, mang lại lợi ích cho tất cả mọi người tham gia.
• Ở các quốc gia tạo ra các CBDC bán lẻ, người tiêu dùng có thể tiếp cận trực tiếp với tiền của ngân hàng trung ương. Nhiều quốc gia có dân số lớn không có ngân hàng và CBDC có thể giúp giải quyết vấn đề này.
• Người tiêu dùng sẽ không cần phải mạo hiểm cất giữ tiền của họ tại một ngân hàng thương mại có khả năng bị phá sản. Miễn là ngân hàng trung ương của đất nước của họ ổn định, tiền của họ sẽ được an toàn.
• Vì tất cả các giao dịch CBDC đều được ghi lại trên sổ cái kỹ thuật số, nên việc theo dõi sẽ dễ dàng hơn nhiều. Điều đó có thể giúp nhà chức trách phát hiện gian lận và các hoạt động bất hợp pháp khác.

Mặt khác, cũng có một số hạn chế tiềm ẩn đối với CBDC:

• Ngân hàng trung ương của một quốc gia sẽ có toàn quyền kiểm soát đối với CBDC của mình. Về mặt lý thuyết, ngân hàng trung ương có thể quyết định đưa ra các hạn chế đối với các loại giao dịch mà nó cho phép.
• Ngân hàng trung ương sẽ có dữ liệu về mọi giao dịch và ít nhất một số dữ liệu về người dùng của CBDC. Bất cứ khi nào một tổ chức lớn có quá nhiều dữ liệu người dùng, sẽ có khả năng xảy ra các vấn đề về quyền riêng tư.
• Sẽ mất thời gian để CBDC bắt kịp. Một số thành viên của cộng đồng sẽ không có phương tiện để tiếp cận các loại tiền kỹ thuật số. Những người khác có thể không sử dụng vì họ không tin tưởng vào các loại tiền kỹ thuật số.
• Nếu người tiêu dùng được tiếp cận với BCDC bán lẻ, các ngân hàng thương mại có thể mất một phần đáng kể lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh. Điều này sẽ có hại cho các ngân hàng và cũng có thể ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán vì cổ phiếu ngân hàng có thể giảm giá trị.

Sự khác biệt giữa CBDC và tiền điện tử

CBDC không phải là tiền điện tử. Mặc dù ý tưởng của CBDC bắt nguồn từ tiền điện tử, nhưng chúng là hai loại tiền kỹ thuật số rất khác nhau.

Điểm khác biệt chính giữa CBDC và tiền điện tử là sự tập trung hóa. Tiền điện tử là một loại tiền kỹ thuật số phi tập trung, có nghĩa không chịu sự kiểm soát của bất cứ đơn vị nào. Các giao dịch được xử lý và ghi lại trên một blockchain, đây là một sổ cái phân tán, công khai. Còn CBDC như tên của nó, là một loại tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương được kiểm soát bởi ngân hàng trung ương.

Tiền điện tử cũng cung cấp cho người dùng sự riêng tư cao hơn nhiều so với CBDC. Các giao dịch được gửi và nhận thông qua các địa chỉ ví và có thể giữ ẩn danh ở một mức độ nào đó. Một số loại tiền điện tử thậm chí còn được cho là không thể truy vết. Với CBDC, ngân hàng trung ương sẽ có hồ sơ về người dùng và các giao dịch của họ.

Các ví dụ điển hình về tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC)

Hầu hết các CBDC đang trong giai đoạn nghiên cứu hoặc phát triển, nhưng có một số ít đã ra mắt. Dưới đây là một số ví dụ về CBDC hiện có hoặc đang được thử nghiệm ở các quốc gia khác nhau:

• Bahamas đã tung ra Sand Dollar, một phiên bản kỹ thuật số của đồng đô la Bahamas. Nó được phát hành bởi Ngân hàng Trung ương Bahamas thông qua các tổ chức tài chính được ủy quyền.
• Trung Quốc đang thử nghiệm đồng yuan kỹ thuật số, còn được gọi là đồng RMB (nhân dân tệ) kỹ thuật số. Trong số các quốc gia có nền kinh tế lớn nhất, Trung Quốc đã tiến xa nhất trong việc phát triển CBDC.
• Nigeria đang triển khai eNaira, ghi lại các giao dịch trên một sổ cái blockchain tập trung. Đây là quốc gia châu Phi đầu tiên triển khai CBDC.

Theo Atlantic Council, Hoa Kỳ đang nghiên cứu chi phí và lợi ích của việc triển khai CBDC. Nhưng trong số các quốc gia sở hữu hệ thống ngân hàng lớn mạnh, Hoa Kỳ lại là nước có tiến độ thụt lùi nhất.

Nói tóm lại, chúng ta vẫn đang trong giai đoạn đầu của CBDC, nhưng rõ ràng đấy là một ý tưởng đáng được triển khai. Các quốc gia đang nghiên cứu đưa CBDC vào sử dụng đại diện cho hơn 90% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của thế giới. Mặc dù CBDC có thể không thay thế hoàn toàn tiền mặt, nhưng có lẽ đa phần các quốc gia sẽ triển khai các loại tiền kỹ thuật số của riêng họ theo một cách nào đó.

Hoàng Dương - Theo fool.com