Bầu cử Mỹ: “Thuế tỷ phú” của ông Biden liệu có hiệu quả?

Lời kêu gọi đánh thuế tài sản đối với giới siêu giàu một lần nữa gây được sự chú ý sau khi tổng thống Mỹ Joe Biden cho biết ông sẽ áp “thuế tỷ phú” mới đối với những người giàu nhất nước này nếu tái đắc cử vào tháng Mười Một.

Trong đề xuất ngân sách năm 2025 công bố mới đây, ông Biden đã nhắm đến giới siêu giàu và nhắc lại kế hoạch đánh thuế 25% đối với những người Mỹ có tài sản hơn 100 triệu USD.

“Không có tỷ phú nào phải trả mức thuế thấp hơn giáo viên, nhân viên vệ sinh và y tá,” ông Biden nhấn mạnh.

Kế hoạch này từng khơi dậy một cuộc tranh luận kéo dài hàng thập kỷ về phương án tốt nhất để đánh thuế tài sản của những người giàu nhất thế giới.

Tuy nhiên, tầm quan trọng của vấn đề này đã được nâng lên một mức cao mới trong năm nay, khi các chính phủ trên toàn cầu tìm kiếm những cách thức mới để giải quyết vấn đề tài chính công đang suy giảm và tình trạng bất bình đẳng giàu nghèo.

Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn chưa thống nhất về tính hiệu quả của thuế tài sản và mức độ khả thi của phương án này trên thực tế.

Thuế tài sản là gì?

Thuế tài sản là một loại thuế “trên diện rộng” đánh vào giá trị của tất cả - hoặc hầu hết - tài sản thuộc về một cá nhân hoặc hộ gia đình giàu có, chẳng hạn như tiền mặt, tài sản, xe cộ, đồ trang sức và các mặt hàng có giá trị khác.

Không giống như thuế thu nhập được tính dựa trên thu nhập hàng năm và thuế trên thặng dư vốn được đánh vào lợi nhuận tích lũy từ việc bán tài sản, thuế tài sản được coi là một cách hạch toán tổng thể hơn về tổng tài sản của một cá nhân.

Những loại thuế như vậy từng phổ biến ở châu Âu, mặc dù việc thực hiện đã giảm dần vào đầu thế kỷ 21 trong bối cảnh có nhiều nghi vấn về tính hiệu quả và sự chuyển dịch rộng rãi hơn sang mức thuế suất cao hơn.

Cuộc “di cư” của tài sản

Tuy nhiên, các chuyên gia thuế lưu ý rằng ngay cả những chính sách thuế tài sản được thiết kế tốt cũng khó có thể thực thi trên thực tế, với những câu hỏi nảy sinh về tài sản nào sẽ bị đánh thuế và ai sẽ chịu trách nhiệm đánh giá giá trị của chúng.

Bên cạnh đó, các nhà phê bình chỉ ra nguy cơ di cư của cải ngày càng tăng trong giới siêu giàu sang các thiên đường thuế. Động thái sẽ làm suy yếu những nỗ lực ban đầu của chính phủ nhằm tăng nguồn thu thuế.

“Các cá nhân đang nhìn vào các quốc gia khác để xem liệu thuế tài sản được áp dụng có dẫn tới một cuộc di cư tài sản hay không,” Christine Cairns, đối tác thuế cá nhân tại PwC cho biết.

Gần đây nhất, vào năm 2022, khi Na Uy tăng thuế tài sản đối với những người có tài sản trên 20 triệu kroner Na Uy (1,8 triệu USD), nhiều người đã đổ xô đến Thụy Sỹ.

Các nhà nghiên cứu có ý kiến trái chiều về rủi ro “di cư” tài sản nếu chính sách thuế này được áp dụng. Một số người cho rằng dòng tiền chảy ra sẽ bị hạn chế. Tuy nhiên, một vấn đề khác cũng khiến nhiều người lo ngại là chi phí của chính sách này và khả năng phân phối lại tài sản của nó.

Dữ liệu cho thấy thuế tài sản chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong tổng doanh thu thuế ở những quốc gia áp dụng thuế này và những khoản thu nhập này không tăng nhiều theo thời gian.

“Thuế tài sản sẽ khiến cơ quan thuế tốn nhiều chi phí hơn, vì họ sẽ cần phải tiến hành định giá bổ sung cho tài sản,” ông Advani cho biết. “Một lĩnh vực khác đáng lo ngại là tác động của việc đánh thuế tài sản lên động lực đầu tư.”

Giải quyết tình trạng bất bình đẳng giàu nghèo

Những người ủng hộ thuế tài sản lập luận rằng doanh thu được tạo ra từ loại thuế này có thể đánh dấu một bước quan trọng trong việc giải quyết khoảng cách giàu nghèo.

Theo dữ liệu từ Oxfam, bất bình đẳng giàu nghèo toàn cầu đã gia tăng đáng kể trong những năm gần đây, trong đó 1% người giàu nhất chiếm tới 66% tổng số tài sản mới được tạo ra kể từ năm 2020. Trong khi 50% dân số nghèo nhất toàn cầu hiện chỉ sở hữu 2% tổng tài sản ròng thì 10% người giàu nhất nắm giữ 76% tổng tài sản.

Theo đề xuất của tổng thống Biden, mức thuế 25% đối với những người có trên 100 triệu USD sẽ giúp huy động được 500 tỷ USD trong 10 năm để tài trợ cho các phúc lợi như chăm sóc trẻ em và nghỉ phép có lương cho các bậc cha mẹ.

Trong khi đó, theo dữ liệu ước tính trong báo cáo năm 2023 của tổ chức nghiên cứu độc lập EU Tax Observatory, ngay cả mức thuế 2% đối với 2.756 tỷ phú nổi tiếng trên thế giới cũng có thể giúp thu về 250 tỷ USD mỗi năm. Một báo cáo độc lập khác của Oxfam vào năm 2023 cho thấy mức thuế 5% đối với nhiều triệu phú và tỷ phú trên thế giới có thể giúp huy động được 1.700 tỷ USD mỗi năm - đủ để giúp 2 tỷ người thoát nghèo.

Trong khi đó, một cuộc khảo sát năm 2024 của Patriotic Millionaires cho thấy hơn một nửa (58%) triệu phú từ các nước G20 ủng hộ mức thuế 2% đối với tài sản trên 10 triệu USD và ba phần tư (74%) ủng hộ việc tăng thuế đối với người giàu nói chung.

Tuy nhiên, một số người đặt ra nghi vấn liệu những lời kêu gọi như vậy có thể là cách để những người giàu nhất thế giới bảo vệ mình khỏi sự phân phối lại của cải một cách triệt để hơn trong tương lai hay không.

Đỗ Hiền-Theo cnbc