Chính phủ Mỹ đối mặt áp lực từ chi phí lãi vay cao

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm, buộc chính phủ nước này phải trả lãi nhiều hơn. Điều này đang gây áp lực lên ngân sách quốc gia.

Theo ước tính mới nhất của Văn phòng Ngân sách Quốc hội (CBO), chính phủ Hoa Kỳ dự kiến sẽ phải trả thêm 1.100 tỷ USD tiền lãi trong thập kỷ tới. Chi phí lãi vay đang trên đà vượt qua chi phí quốc phòng trong năm nay và trở thành một trong những khoản chi lớn nhất trong ngân sách của chính phủ nước này.

Dự báo ngân sách của chính phủ Hoa Kỳ. Nguồn: Văn phòng Ngân sách Quốc hội

Sự gia tăng này làm một lần nữa làm dấy lên những lo lắng lâu nay của Phố Wall rằng, việc cả hai đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa tăng tốc phát hành trái phiếu chính phủ trong nhiều năm cuối cùng sẽ ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế và giá tài sản.

Lãi suất tăng cao hưởng thế nào đến ngân sách?

Đại dịch COVID-19 đã buộc Cục Dự trữ Liên bang (FED) phải đưa lãi suất về 0, kích hoạt làn sóng vay tiền trên diện rộng. Điều này khiến “núi” nợ liên bang vốn đã chồng chất trong nhiều năm nay càng cao thêm. Bộ Tài chính Mỹ đã đẩy mạnh phát hành trái phiếu lên mức kỷ lục 23.000 tỷ USD vào năm ngoái. Chi phí trả cho các khoản vay đó sau đó tăng lên khi FED tăng lãi suất lên mức cao nhất trong nhiều năm là trên 5%.

Mỹ dự kiến sẽ chi 870 tỷ USD, tương đương 3,1% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), cho việc trả lãi trong năm nay. Con số này gần gấp đôi mức trung bình hàng năm là 1,6% GDP kể từ năm 2000. Và chi phí lãi vay dự kiến sẽ tăng lên tương đương 3,9% GDP vào năm 2034.

Thâm hụt ngân sách tính theo phần trăm GDP. Nguồn: Văn phòng Ngân sách Quốc hội

Nợ tăng có xu hướng giúp mở rộng nền kinh tế ở một mức độ nào đó. Không một ai nghĩ đến việc Mỹ sẽ không trả được nợ, khi trái phiếu kho bạc Mỹ là nền tảng của hệ thống tài chính toàn cầu và đồng USD là đồng tiền dự trữ của thế giới.

Vậy vấn đề nằm ở đâu?

Các nhà đầu tư hiện cho rằng thâm hụt ngân sách của Mỹ sẽ lớn hơn so với trước đây. Điều này cuối cùng sẽ gây áp lực lên nền kinh tế và thị trường tài chính. Campbell Harvey, giám đốc nghiên cứu tại Research Affiliates và là giáo sư tại Trường Kinh doanh Fuqua của Đại học Duke, nhận định, “nợ sẽ trở thành một vấn đề, nhưng rất khó để xác định chính xác khi nào điều đó sẽ xảy ra.”

 Nợ công của chính phủ Mỹ. Nguồn: Văn phòng Ngân sách Quốc hội

Chính phủ Mỹ huy động tiền bằng cách phát hành trái phiếu kho bạc cho các nhà đầu tư toàn cầu. Thâm hụt ngân sách càng lớn thì nước này càng phải phát hành nhiều trái phiếu hơn để tài trợ cho các khoản chi tiêu. Các nhà đầu tư có thể yêu cầu lợi suất cao hơn để mua lượng trái phiếu kho bạc khổng lồ - điều sẽ ảnh hưởng đến giá trái phiếu. Cuối cùng, chi phí đi vay cao hơn đối với các khoản vay thế chấp nhà và vay doanh nghiệp sẽ khiến nền kinh tế chậm lại, do chi tiêu tiêu dùng và đầu tư kinh doanh suy yếu.

Nền kinh tế vững mạnh đã giúp thị trường chứng khoán đạt được những kỷ lục mới. Trong khi đó, một giai đoạn tăng trưởng chậm kéo dài sẽ ảnh hưởng đến doanh thu và giá cổ phiếu của các công ty.

Khi chi phí lãi vay tăng lên, chính phủ phải phát hành thêm nợ để trả cho các trái chủ. Điều này dẫn đến việc chi phí lãi vay tăng cao hơn nữa và buộc chính phủ phải phát hành nhiều trái phiếu hơn. Theo CBO, nợ công của Hoa Kỳ dự kiến sẽ tăng từ mức kỷ lục 26 nghìn tỷ USD vào năm 2023 lên 48 nghìn tỷ USD vào năm 2034, gấp hơn 8 lần số nợ trong năm 2008. Điều này sẽ khiến tỷ lệ nợ trên GDP tăng từ mức 97% hiện nay lên 116% vào năm 2034.

“Thâm hụt ngân sách lớn hơn có nghĩa là lãi suất ngắn hạn và dài hạn cao hơn,” Lee Ferridge, người đứng đầu chiến lược vĩ mô khu vực Bắc Mỹ của công ty State Street Global Markets, cho biết. “Điều này đồng nghĩa với việc tăng trưởng thấp hơn và giá trị tài sản cũng giảm xuống.”

Thị trường đang phản ứng thế nào?

Cho đến nay thì tình hình vẫn ổn định. Cổ phiếu và trái phiếu đã sụt giảm vào mùa Hè năm ngoái khi Bộ Tài chính Mỹ thông báo với Phố Wall sẽ phát hành một lượng trái phiếu lớn. Tuy nhiên, thị trường đã phục hồi sau khi Bộ Tài chính điều chỉnh kế hoạch vay theo hướng tăng cường bán trái phiếu ngắn hạn và giảm bán trái phiếu dài hạn.

Một dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư đang có nhu cầu mua trái phiếu trở lại là lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm gần đây đang dao động quanh mức 4,2%, sau khi chạm mức 5% vào cuối tháng 10/2023.

Nợ công tăng cao không hẳn là điều xấu. Việc phát hành thêm trái phiếu và tăng chi tiêu tài chính có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hỗ trợ các tài sản rủi ro như cổ phiếu. Nhưng các nhà phân tích đang tranh luận khi nào tất cả các khoản nợ sẽ trở thành lực cản cho nền kinh tế. Một số người nghi ngờ rằng khối nợ lớn có thể làm suy yếu khả năng kinh tế phục hồi từ một cuộc khủng hoảng hoặc nguy cơ suy thoái tiếp theo.

Có giải pháp cho vấn đề hay không?

Thực tế, bất cứ giải pháp nào cho vấn đề này cũng đều có tác động tiêu cực.

Những người theo phe “diều hâu” thường coi việc “thắt lưng buộc bụng” là một biện pháp giải quyết hiệu quả. Tuy nhiên, cắt giảm chi tiêu của chính phủ có thể ảnh hưởng đến thị trường việc làm và làm chậm tăng trưởng. Quốc hội cũng có thể tăng thuế để tăng nguồn thu cho chính phủ, nhưng điều đó cũng làm dấy lên lo ngại về việc gây tổn hại cho nền kinh tế.

Các giải pháp đều không có xu hướng có lợi về mặt chính trị. Đó là một lý do khiến các nhà phân tích không mong đợi tình hình tài chính sẽ thay đổi đáng kể dựa trên kết quả bầu cử tháng 11 tới.

Ngay cả trong trường hợp chính sách tài khóa thắt chặt hơn dẫn tới suy thoái kinh tế, các cơ chế ổn định tự động sẽ có tác dụng và nguồn thu từ thuế sẽ giảm. Kết quả cuối cùng là thâm hụt ngân sách sẽ ngày càng lớn hơn.

“Khi giảm đáng kể thâm hụt ngân sách, dù bằng cách tăng thuế hay cắt giảm chi tiêu, điều này rất có thể sẽ góp phần thúc đẩy suy thoái kinh tế,” ông Amar Reganti, chiến lược gia về thu nhập cố định tại Hartford Funds và là cựu Phó giám đốc Văn phòng Quản lý Nợ của Bộ Tài chính Mỹ, cho biết. “Đây là một vòng luẩn quẩn”.

Đỗ Hiền-Theo wsj