Tác động kinh tế tới bầu cử Mỹ ngày càng khó đoán định

Mối liên hệ giữa kinh tế và kết quả bầu cử đang trở nên phức tạp và khó lường hơn so với trước đây.

Trong chiến dịch tái tranh cử tổng thống năm 1992 của ông Bill Clinton, chiến lược gia chính trị của đảng Dân chủ James Carville đã có một câu nói nổi tiếng: “Vấn đề chính là kinh tế, đồ ngốc!”

Nhận định này chính là lý do các nhà hoạch định chiến lược chính trị luôn trăn trở về mọi báo cáo dữ liệu kinh tế được công bố trước thềm bầu cử, và cũng là lý do các chiến dịch tranh cử chi hàng triệu đô la để định hướng nhận thức của người dân về tình hình kinh tế.

Nhưng một số chuyên gia cho rằng mối liên hệ giữa tình hình kinh tế và cách người dân lựa chọn bỏ phiếu không còn rõ ràng như trước đây.

Về cơ bản có hai cách để dự đoán kết quả của cuộc bầu cử trước khi bỏ phiếu.

“Cách thức nhất là sử dụng kết quả các cuộc thăm dò ý kiến. … Đó la cách phổ biến nhất và luôn xuất hiện trên các phương tiện truyền thông,” Michael Lewis-Beck, giảng viên khoa học chính trị tại Đại học Iowa, cho biết. “Cách thứ hai là sử dụng các mô hình, thường là các mô hình thống kê. Những mô hình này về cơ bản là các phương trình hồi quy, nhấn mạnh nhiều đến nền kinh tế. Những mô hình đó đôi khi được gọi là các mô hình kinh tế chính trị vì chúng cũng có thể bổ sung thêm một số biến số chính trị.”

Trong sự nghiệp của mình, Lewis-Beck đã viết hàng trăm cuốn sách và bài báo về việc dự báo kết quả bầu cử. Bên cạnh đó, cùng với các đồng nghiệp, ông đã phát triển một mô hình và mô hình này đã cho kết quả dự báo đúng 15 trong 18 cuộc bầu cử tổng thống vừa qua.

Để dự đoán kết quả bầu cử, mô hình này sử dụng kết hợp nhiều loại dữ liệu, bao gồm tốc độ tăng trưởng kinh tế và mức độ tín nhiệm của tổng thống đương nhiệm.

Có rất nhiều cách khác để xây dựng các mô hình dự đoán. Hầu hết trong số này đều sử dụng các kết quả thăm dò ý kiến. Tuy nhiên, việc nắm bắt chính xác quan điểm của công chúng thông qua các cuộc thăm dò ý kiến đang này càng trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc đưa ra dự báo kết quả bầu cử cũng ngày càng không dễ dàng.

“Trước thời đại phân cực, nếu bạn lập biểu đồ tỷ lệ phiếu bầu của đảng đương nhiệm với các chỉ số hoạt động của nền kinh tế, bạn sẽ có được một mô hình dự báo rất đáng tin cậy,” Rachel Bitecofer, một nhà khoa học chính trị và chiến lược gia của Đảng Dân chủ, cho biết. “Nhưng theo thời gian… thay vì các yếu tố có tính dự đoán cao như tăng trưởng kinh tế, GDP, tỷ lệ thất nghiệp, những thứ tương tự như vậy, thì yếu tố dự báo chính hiện lại là sự phân cực.”

Bitecofer và những người khác thừa nhận, kết quả nghiên cứu suốt hàng thập kỷ qua cho thấy rằng, quan điểm của người dân về nền kinh tế, ở một mức độ nào đó, luôn phụ thuộc vào việc đảng của họ có nắm quyền hay không. Nhưng giờ đây, Bitecofer nhận định, quyết định bỏ phiếu của họ bị các đảng phái chi phối lớn tới mức, kinh tế không còn là yếu tố quan trọng mà người dân cần cân nhắc nữa.

“Kinh tế có thể là yếu tố cực kỳ quan trọng nếu chúng ta đang rơi vào giai đoạn suy thoái hay đang trải qua một giai đoạn cực kỳ thảm khốc,” bà nói. “Nhưng trong một nền kinh tế nhìn chung ổn định, giống như nền kinh tế của chúng ta hiện nay… thì yếu tố này sẽ không có nhiều tác động (tới quyết định bỏ phiếu của cử tri).”

Kết quả là, theo Alan Abramowitz, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Emory, “những mô hình dự báo kết hợp các thước đo về điều kiện kinh tế không còn hiệu quả nữa”.

Abramowitz cho biết, một lý do khác khiến việc dự báo kết quả bầu cử ngày nay đang trở nên khó khăn hơn là, mặc dù các mô hình có thể dự đoán khá tốt về số phiếu phổ thông nhưng ở Mỹ, tổng thống không được bầu theo cách đó.

“Tất nhiên, điều quan trọng nhất là kết quả bỏ phiếu đại cử tri,” Abramowitz nói, đề cập đến Cử tri đoàn, “và kết quả bỏ phiếu đại cử tri phụ thuộc vào cục diện ở một số ít bang ‘chiến trường’, nơi các ứng cử viên bám đuổi nhau sát nút. Điều đó thực sự rất khó đoán.”

Lần đầu tiên trong sự nghiệp, Abramowitz cho biết ông thậm chí không muốn cố gắng xây dựng một mô hình dự báo về cuộc bầu cử năm nay.

“Tôi biết nhiều tổ chức hay cá nhân sẽ vẫn tiếp tục làm việc này,” ông nói. “Hãy để người khác cố gắng tìm ra cách thực hiện điều này. Và tôi nghĩ nhiều người trong chúng ta, những người đã tham gia trò chơi này trong một thời gian dài, có lẽ cũng cảm thấy như vậy.”

Trong khi đó, nhiều người khác, trong đó có giảng viên Michael Lewis-Beck tại Đại học Iowa, vẫn đặt hy vọng vào các mô hình dự đoán. Ông cho rằng, các mô hình này có thể được điều chỉnh để phù hợp với tình trạng phân cực ngày càng gia tăng. Ngoài ra, Lewis-Beck lập luận, lúc này vẫn còn quá sớm để hầu hết người Mỹ bắt đầu gắn nền kinh tế vào cuộc bầu cử tổng thống Mỹ.

“Tôi đã làm việc trong lĩnh vực này suốt một thời gian dài và lần nào cũng có người nói rằng nền kinh tế sẽ không còn là yếu tố quan trọng,” ông nói. “Nhưng xét cho cùng, trong tất cả các cuộc bầu cử diễn ra trong thiên niên kỷ này, nền kinh tế luôn đóng vai trò quan trọng.”

Ông dự đoán điều đó cũng sẽ không thay đổi trong cuộc bầu cử năm nay.

Đỗ Hiền-Theo marketplace