IMF khuyến nghị BOJ tăng dần lãi suất chính sách ngắn hạn 

Ngày 13/5, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng ngân hàng trung ương Nhật Bản (BOJ) nên tăng dần lãi suất chính sách ngắn hạn sau khi tháng 3 năm nay, ngân hàng này đã lần đầu tiên tăng lãi suất sau 17 năm.  

Sau khi BOJ quyết định nâng lãi suất ngắn hạn lên mức 0-0,1%, thị trường tài chính đang theo dõi chặt chẽ khi nào BOJ sẽ tăng lãi suất trở lại hoặc cách thức ngân hàng này thay đổi kế hoạch mua trái phiếu. IMF cho biết các giám đốc điều hành của tổ chức này đều nhất trí rằng việc BOJ mua trái phiếu Chính phủ Nhật Bản sẽ giúp giảm thiểu những tác động quá lớn đến lợi suất, vốn có nguy cơ làm suy yếu sự ổn định tài chính vĩ mô trong quá trình chuyển đổi chính sách mang tính lịch sử này. IMF cũng khuyến nghị Chính phủ Nhật Bản theo đuổi việc củng cố tài chính thông qua các biện pháp thu - chi hợp lý. Theo IMF, bất kỳ khoản chi tiêu mới nào cũng cần được bù đắp bằng thu nhập cao hơn hoặc khoản tiết kiệm khác trong ngân sách, trong bối cảnh tỷ lệ nợ trên Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cao như hiện nay. Tổ chức này cũng cũng nhấn mạnh BOJ cần có một chiến lược truyền thông rõ ràng và hiệu quả về các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ tăng lãi suất chính sách.

Ngoài ra, IMF giữ nguyên dự báo tăng trưởng GDP thực tế của Nhật Bản ở mức 0,9% vào năm 2024 và 1% vào năm 2025. Định chế tài chính quốc tế này dự báo tiêu dùng tại Nhật Bản sẽ tăng vào nửa cuối năm 2024 và 2025 do tiền lương tăng và lạm phát giảm dần. Mặc dù vậy, vẫn có những rủi ro nhất định đối với quốc gia Đông Bắc Á này, trong đó tình trạng thiếu lao động trầm trọng hơn có thể hạn chế đà tăng trưởng kinh tế. IMF kêu gọi Chính phủ Nhật Bản áp dụng chính sách kiên định trước thách thức dài hạn là năng suất tăng trưởng thấp do dân số già đi và thị trường lao động kém linh hoạt. IMF đã đưa ra các tuyên bố trên sau cuộc tham vấn song phương định kỳ với Nhật Bản ngày 6/5.

Hiện tại, có vẻ như Nhật Bản đã đạt được mục tiêu lạm phát như vậy, nhưng cũng phải mất thời gian hơn một thập kỷ và giá trị bảng cân đối kế toán của BOJ đã tăng gấp 4,5 lần trong cùng khoảng thời gian lên mức 760 nghìn tỷ Yên, tương đương 4,9 nghìn tỷ USD. Con số này thậm chí còn lớn hơn cả GDP hàng năm của Nhật Bản.

Những thay đổi trong nền kinh tế của Nhật Bản thực ra chưa phải là lớn. Lợi suất trái phiếu chính phủ Nhật Bản kỳ hạn 10 năm gần đây dao động ở khoảng 0,8-0,9%, một mức lãi suất hợp với cụm từ “bình thường hóa” hơn là một sự thắt chặt chính sách tiền tệ thực sự.

Ngoài ra, các ngân hàng trung ương thường tăng lãi suất mỗi khi nền kinh tế tăng trưởng nóng, nhưng nền kinh tế Nhật Bản hiện nay chưa thể coi là “nóng” mà chỉ là đang “ấm” lên. Nếu so với mặt bằng toàn cầu, mức tăng trưởng GDP của Nhật Bản còn khiêm tốn, nền kinh tế thiếu chút nữa đã rơi vào suy thoái trong quý 4/2023.

Giới phân tích cho rằng việc Nhật Bản điều chỉnh chính sách tiền tệ vẫn là một cột mốc quan trọng, phản ánh giá cả đầu vào tăng lên trên toàn cầu tạo ra cho Nhật Bản một mức lạm phát mà chính sách tiền tệ siêu nới lỏng đã mất nhiều năm không thể mang lại. Tháng 3/2024, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Nhật Bản tăng 3,1% so với cùng kỳ năm ngoái và đã duy trì mức tăng trên 2% trong suốt hai năm trở lại đây.

Ngoài ra, việc BOJ tăng lãi suất cũng là một sự công nhận rằng tiền lương ở Nhật Bản đã bắt đầu tăng sau khi gần như đi ngang suốt 30 năm qua. Các cuộc đàm phán tiền lương mùa xuân của Nhật Bản năm 2023 mang lại kết quả là mức tăng lương khá ấn tượng 3,6%.

Tuy nhiên, trên thực tế tiền lương thực tế vẫn giảm do lương tăng chưa đủ bù lạm phát. Theo số liệu được Bộ Lao động Nhật Bản công bố vào tuần trước, tiền lương thực tế ở Nhật Bản trong tháng 3/2024 sau khi trừ đi lạm phát giảm 2,5% so với cùng kỳ năm ngoái, đánh dấu năm giảm thứ hai liên tiếp. Năm 2023, tiền lương thực tế ở Nhật Bản giảm 2,5%, mức giảm tính trên cơ sở năm mạnh nhất kể từ thập niên 1990.

Từ góc nhìn của nhiều nhà phân tích ở ngoài Nhật Bản, việc BOJ điều chỉnh chính sách tiền tệ là một sự xác nhận rằng nền kinh tế nước này đã đạt tới một sự chuyển biến xứng đáng. Nhiều nhà đầu tư khác cũng không muốn bỏ lỡ cơ hội, góp phần đưa thị trường chứng khoán Nhật lên mức cao nhất kể từ thập niên 1990.

Hoa Nguyễn