Kinh tế “Lục địa già” đứng trước thời khắc then chốt

Nền kinh tế và tài chính của châu Âu hiện đang bị hai lực lượng tác động liên lụy: Các lệnh trừng phạt đối với Nga dẫn đến lạm phát leo thang, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) bắt đầu nâng lãi suất để ứng phó.

Điều quan trọng hơn là Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) sẽ tiếp tục nâng lãi suất và dòng tiền theo đuổi lợi nhuận cao sẽ rời khỏi châu Âu khiến cho đồng euro mất giá. Mặc dù vậy, đồng euro đã rơi xuống dưới mức tương đương với USD vào tuần trước và dường như sẽ tiếp tục giảm, hai đầu ngọn nến kinh tế châu Âu đều đang cháy, hiện châu Âu đang đứng trước thời khắc then chốt.

Kể từ khi cuộc xung đột Nga-Ukraine bùng phát vào tháng 2/2022 đến nay, Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu áp các lệnh trừng phạt đối với Nga. Đầu tiên là quyết định cấm nhập khẩu hoàn toàn dầu thô từ Nga vào trước cuối năm nay. Tuy nhiên, vì khí đốt tự nhiên của Nga chiếm 40% nhập khẩu của châu Âu nên châu Âu rất khó chủ động cắt đứt, đặc biệt Đức càng lệ thuộc hơn vào khí đốt tự nhiên được vận chuyển bằng tuyến đường ống Dòng chảy phương Bắc (Nord Stream 1).

Cùng với sức ép ngày càng mạnh của Ukraine và Mỹ, châu Âu đành phải tăng tốc tiếp nhận khí đốt, hy vọng có thể dự trữ đủ khí đốt để đáp ứng nhu cầu của mùa Đông, hiện nay đã hoàn thành 80% mục tiêu dự kiến.

Nga bắt đầu giảm nguồn cung khí đốt tự nhiên từ tháng Bảy với lý do bảo trì Nord Stream 1. Vừa qua, Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) quyết định áp giá trần đối với dầu mỏ nhập khẩu từ Nga, Tổng thống Nga Vladimir Putin quyết định ngừng cung cấp khí đốt tự nhiên của Nord Stream 1 vô thời hạn. Nga biết rõ, khi đối diện với Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nước này cần chia rẽ nội bộ và nguồn cung khí đốt tự nhiên chính là điểm yếu của EU.

Giá khí đốt tự nhiên đã tăng gấp 10 lần so với năm ngoái khiến cho sự bất bình của người dân châu Âu sôi sục, chính phủ các nước lần lượt tung ra các phương án trợ cấp khổng lồ, trong đó Đức có quy mô lớn nhất với gói cứu trợ 65 tỷ euro (65 tỷ USD). Pháp đã chi hơn hơn 26 tỷ euro, tân Thủ tướng Anh Elizabeth Truss cũng đề xuất gói cứu trợ trị giá 20 tỷ bảng (23 tỷ USD).

Chính phủ bơm tiền khắp nơi chắc chắn tạo ra áp lực lạm phát, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng Tám của Khu vực sử dụng đồng euro (Eurozone) tăng 9,1% so với cùng kỳ năm ngoái, cao hơn kỳ vọng thị trường. ECB tăng mạnh lãi suất 0,75 điểm phần trăm, điều chưa từng có trong lịch sử. Chủ tịch ECB Christine Lagarde nhấn mạnh, lãi suất vẫn còn cách xa mức cần thiết để kéo giảm lạm phát, ám chỉ vẫn còn nhiều lần tăng lãi suất từ đây đến trước cuối năm nay. 

Tuy nhiên, một mục đích khác của việc ECB tăng lãi suất là để bảo vệ đồng euro. Fed liên tục tăng lãi suất khiến cho dòng tiền nóng đổ về nền kinh tế có lãi suất cao, mặc dù việc tăng lãi suất thêm 0,75 điểm phần trăm đã giúp đồng euro tạm dừng xu thế mất giá liên tục trong 3 tuần, nhưng từ đầu năm đến nay, đồng euro vẫn giảm 10%.  

Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn theo sát động tĩnh của Fed, phát biểu của Chủ tịch Fed Jerome Powell ám chỉ vẫn sẽ áp dụng biện pháp mạnh để ứng phó với lạm phát, khiến đồng euro tiếp tục mất giá so với USD. Do đó, nhân tố thực sự ảnh hưởng đến xu hướng của đồng euro không phải là ECB mà là Fed.

Hơn nữa điều này lại tạo ra vòng tuần hoàn tiêu cực, đó là chỉ cần Fed tiếp tục dẫn đầu tăng lãi suất, dòng tiền nóng từ châu Âu sẽ không ngừng đổ về Mỹ, gây nên áp lực mất giá của đồng euro. Đồng euro càng mất giá thì dầu mỏ và khí đốt tự nhiên nhập khẩu được định giá bằng USD sẽ tăng lên, điều này lại kích hoạt hơn nữa lạm phát của châu Âu.  

Cùng với diễn biến tồi tệ của cuộc khủng hoảng năng lượng châu Âu, mọi người sẽ tiếp tục chứng kiến đồng euro mất giá, đây là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, với tư cách là đối tác quan trọng nhất của châu Âu, Mỹ lại không tương trợ.

Sau khi đồng euro giảm xuống mức ngang với USD, ngưỡng tâm lý bị phá vỡ, Morgan Stanley dự đoán đồng euro sẽ giảm xuống mức 1 euro tương đương 0,97 USD trong quý III, dự đoán bi quan nhất là đến giữa năm 2023, đồng euro có thể giảm xuống mức 1 euro đổi 0,9 USD. 

Nga có có thể từ bỏ vũ khí năng lượng trong tay. Tuyến đường ống đi qua Thổ Nhĩ Kỳ hiện nay chỉ còn lại 10% tổng lượng khí đốt tự nhiên của châu Âu, và có thể ngừng hoạt động. Ngay cả khi Nga dừng chiến dịch quân sự, thì bản đồ năng lượng châu Âu cũng không thể quay lại như trước đây.

Tất cả các quốc gia châu Âu trải qua bài học lần này, từ nay về sau sẽ không tiếp tục "bỏ trứng vào một giỏ". Gần đây Tổng thống Pháp Emmanuel Macron thăm Algeria, mong muốn đẩy nhanh nhập khẩu khí đốt tự nhiên từ Bắc Phi, trong khi đó Đức xây dựng trạm nạp khí đốt tự nhiên trên biển ở Bắc Hải để nhập khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng của Mỹ.

Ngoài ra, EU còn muốn hợp tác với các nước Trung Á, muốn mở rộng nhập khẩu khí đốt tự nhiên của Azerbaijan, cũng như bắt đầu nhập dầu thô của Kazakhstan, tất cả đều là kế hoạch phân tán nguồn cung.

Trong một bàn cờ thế giới, kinh tế, an ninh và ngoại giao của châu Âu vốn đã khó phân chia, nay lại bị Nga cấm vận khí đốt tự nhiên và Fed tăng lãi suất, châu Âu quả thực đang đứng trước thời khắc then chốt khi đối diện với sức ép từ hai phía.

Yến Anh