Mô Hình “Châu Á, Ngoại Trừ Nhật Bản” Đã Trở Nên Lỗi Thời

Quan niệm “châu Á, ngoại trừ Nhật Bản” đã tồn tại hàng thập kỷ, song nhiều chuyên gia cho rằng cách tiếp cận này – coi Nhật Bản như một giai cấp tách biệt so với phần còn lại của khu vực – đang bắt đầu trở nên lỗi thời.

Quan niệm này manh nha xuất hiện từ những năm ’80 và ’90 của thế kỷ trước, khi Nhật Bản là thế lực nổi trội nhất ở châu lục, và quy mô của nền kinh tế cũng như thị trường cổ phiếu của nước này bỏ xa những quốc gia còn lại.

Nhiều ngân hàng đầu tư và tổ chức nghiên cứu thiết kế chiến lược và tầm phủ sóng của họ dựa trên mô hình này. Cách tiếp cận của họ cũng không mấy đổi khác ngay cả khi Trung Quốc vươn lên trở thành nền kinh tế lớn nhất châu Á vào năm 2010 – với quy mô lớn gấp hơn hai lần Nhật Bản, nay đứng ở vị trí thứ hai – và tầm quan trọng của thị trường cổ phiếu Trung Quốc cũng gia tăng tương ứng.

Song nhiều người đã nhận ra cục diện đang thay đổi. “Theo thời gian, chúng ta chứng kiến vị thế của Trung Quốc ngày càng được khẳng định và khu vực này sẽ được xem như một thể thống nhất (Châu Á Thái Bình Dương)” - đó là lời của Jim McCafferty, người đứng đầu mảng nghiên cứu Châu Á – ngoại trừ Nhật Bản tại ngân hàng đầu tư Nomura của Nhật khi trả lời phỏng vấn với CNBC vào tuần trước.

Khi chia sẻ kỳ vọng của Nomura về tỉ trọng gộp của chứng khoán Trung Quốc và Hồng Kông trong chỉ số MSCI AC Asia Pacific, McCafferty cho hay: “Theo dự báo của chúng tôi, Trung Quốc sẽ lớn mạnh hơn Nhật Bản trước năm 2023 […] Khi đó, chúng tôi cho rằng giới đầu tư sẽ nhìn nhận châu Á như một thể địa lý thống nhất”.

Theo số liệu do Nomura cung cấp, tính tới ngày 30/5/2018, tỉ trọng gộp của Trung Quốc và Hồng Kông trong chỉ số này là 23,7%, của Nhật Bản là 38,7%. Trong năm 2023, Nomura dự kiến tỉ trọng gộp của Trung Quốc và Hồng Kông sẽ đạt 43,4% và của Nhật Bản sẽ giảm xuống còn 29,5%.

McCafferty và các công sự cho rằng giới nghiên cứu đang bị tác động bởi “hiệu ứng tháp ủ”: các chuyên gia phân tích, chẳng hạn như ở Hàn Quốc, chỉ tập trung vào những doanh nghiệp ở nước họ như Hyundai hay Kia mà không xét tới mối tương quan của chúng với những đối thủ đến từ Nhật Bản, hay đặt chúng trong một bức tranh toàn cảnh ở tầm khu vực và toàn cầu.

Jesse Lentchner, đồng CEO khu vực Châu Á Thái Bình Dương của công ty dịch vụ tài chính BTIG phát biểu trong thứ Tư vừa qua: “Tôi cho rằng khi kinh tế ngày càng phát triển, thì (tầm quan trọng của) quốc gia và khu vực sẽ thu hẹp lại và (tầm quan trọng của) ngành kinh tế sẽ ngày càng mở rộng”.

Cùng với sự trỗi dậy của Trung Quốc, chúng ta dễ dàng lãng quên sự thống trị một thời của Nhật Bản trong khu vực. Xuyên suốt phần lớn nửa sau của thế kỷ 20, các nhà kinh tế học và quan chức Nhật Bản thường xuyên bày tỏ thế giới quan “đàn nhạn bay”. Trong đó, những nền kinh tế trong khu vực châu Á được tổ chức theo hình chữ V, với “chú nhạn” đầu đàn – tức nước Nhật – nằm ở đỉnh chữ V và đóng vai trò dẫn dắt sự phát triển của các nước châu Á còn lại.

Song các quốc gia châu Á khác đang bắt kịp sự phát triển của Nhật Bản với một tốc độ phi thường và bằng những cách thức hết sức thú vị, chẳng hạn như họ đang bắt đầu đối mặt với những thách thức mà nền kinh tế Nhật Bản đang phải đối phó bấy lâu nay, bắt nguồn từ chính xuất phát điểm của họ.

“Tôi nghĩ rằng tất cả (các quốc gia) đang dần dần trở thành Nhật Bản, bằng cách này hay cách khác” là nhận định của Trinh Nguyen, nhà kinh tế học cấp cao tại ngân hàng đầu tư Natixis của Pháp vào thứ Ba vừa qua. Bà chia sẻ rằng các quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore và Thái Lan đang vật lộn với những vấn đề ‘kiểu Nhật Bản’ như tăng trưởng chậm lại và già hoá dân số.

‘Những thứ thuộc về di sản’

Nhật Bản chắc chắn vẫn là một thị trường quan trọng. Quy mô các doanh nghiệp và ngân hàng của họ đều tầm cỡ toàn cầu. Họ là một nhà đầu tư trọng yếu và là chủ nợ lớn nhất thế giới. Song thị phần của Nhật Bản trên trường thế giới không khỏi thu hẹp lại khi dân số nước này sụt giảm với tốc độ chóng mặt và các quốc gia khác ngày càng tăng trưởng nhanh hơn.

Trong dự báo GDP dài hạn của Standard Chartered công bố vào ngày 8/1, vào năm 2030, Nhật Bản sẽ tụt xuống vị trí thứ tư, đánh mất hạng ba hiện tại vào tay Ấn Độ, và Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ để trở thành nước có GDP cao nhất thế giới.

Tuy vậy, nhiều người vẫn bảo lưu quan điểm cho rằng Nhật Bản thuộc một đẳng cấp tách biệt so với khu vực, về quy mô thị trường chứng khoán, trình độ phát triển của nền kinh tế và cả những vấn đề về văn hoá như ngôn ngữ và tập quán kinh doanh.

William Ma, CIO tại Noah Holdings phát biểu vào thứ Ba vừa qua: “Quan niệm này không hề hết thời, chúng ta phải hiểu rằng thị trường Nhật Bản khác biệt so với phần còn lại của khu vực”.

Ông tiếp lời: “Họ có triết lý và kỷ luật đầu tư của riêng mình, không giống hẳn với phần còn lại của châu Á”.

Stefan Hofer, chiến lược gia đầu tư hàng đầu tại LGT Bank, Hồng Kông, ghi nhận rằng có thể cần xem xét lại tính xác đáng của quan niệm này, song không thể chối bỏ rằng Nhật Bản quá khác biệt. Đó là thành viên châu Á duy nhất của G7, và rất nhiều nền kinh tế trong khu vực vẫn được xếp vào nhóm các nước đang phát triển.

Như nhận định của Hofer: “Nhật Bản hiển nhiên không phải (là một quốc gia đang phát triển), nên vẫn tồn tại những khác biệt hết sức cơ bản (giữa họ và các nước châu Á khác)”. Ông cho rằng mô hình này sẽ vẫn thức thời trong ít nhất là 5 năm tới.

“Những thứ thuộc về di sản chứa đựng quyền năng hết sức lớn lao” - ông nhận định.

Viktor Shvets, người đứng đầu mảng chiến lược châu Á của khối thị trường toàn cầu và hàng hoá tài chính của Macquarie thẳng thắn nhận xét rằng ‘châu Á, ngoại trừ Nhật Bản’ là một “ý tưởng cổ lỗ”, nhưng nhanh chóng bổ sung rằng đó không phải là quan niệm lỗi thời duy nhất, những hình thức phân cấp như “thị trường mới nổi” cũng không còn mang nhiều ý nghĩa trong thời đại này.

Những quan niệm như vậy vẫn còn tồn tại do nhiều yếu tố, trong đó có tâm lý ngại thay đổi và khuynh hướng trọng chuẩn mực của con người.

Ông phát biểu vào thứ Năm: “Mô hình mới, theo quan điểm của tôi, nên ở phạm vi toàn cầu”.

Thu Trang - Theo CNBC