Đàm phán thỏa thuận về eo biển Hormuz kéo dài khi Iran yêu cầu Mỹ đáp ứng các điều kiện

Tiến trình đàm phán giữa Iran và Oman về việc khôi phục hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz tiếp tục kéo dài, trong khi Tehran cảnh báo một thỏa thuận với Washington sẽ không đồng nghĩa tuyến vận tải năng lượng quan trọng này được mở cửa ngay lập tức.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm thứ Bảy cho biết một thỏa thuận về tuyến hàng hải tạm thời cho các tàu ra vào Vịnh Ba Tư đang "rất gần". Tuy nhiên, Tehran đồng thời đưa ra thêm một loạt yêu cầu đối với Mỹ, cho thấy việc khôi phục dòng chảy dầu khí qua Hormuz có thể vẫn mất thêm thời gian.

Ông Araghchi cho biết việc mở cửa eo biển sẽ phụ thuộc vào các điều kiện khác, trong đó có yêu cầu Mỹ bồi thường cho những vi phạm đối với Thỏa thuận Islamabad – bản ghi nhớ được hai nước ký hồi tháng 6 nhưng đã sụp đổ chưa đầy một tháng sau đó do bất đồng về quyền kiểm soát Hormuz.

Eo biển Hormuz đã trở thành một trong những điểm nóng quan trọng nhất kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2. Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần yêu cầu Iran khôi phục tự do hàng hải qua eo biển, đồng thời đe dọa tiến hành thêm các cuộc tấn công nếu Tehran không mở lại tuyến đường này.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance hôm thứ Bảy cho biết các cuộc đàm phán gần đây đã đạt được tiến triển. Tuy nhiên, ông cho rằng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào việc Iran có đáp ứng được những yêu cầu mà Washington đưa ra hay không.

Oman, quốc gia cũng có vùng lãnh hải tại eo biển Hormuz, cho biết các cuộc đàm phán đang diễn ra trong "bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng". Chính phủ Oman đồng thời kêu gọi các bên tạm dừng những hành động tại eo biển để tạo điều kiện cho nỗ lực ngoại giao.

Ngoài yêu cầu bồi thường, Tehran còn muốn Mỹ dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, rút lực lượng quân sự khỏi khu vực xung quanh Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt và giải phóng các tài sản của Iran đang bị đóng băng, theo ông Mohammad Bagher Zolghadr, một nhân vật cứng rắn đang đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran.

Hoạt động vận tải qua Hormuz đã bị đình trệ phần lớn kể từ khi chiến tranh bùng nổ. Một số tàu vẫn tiếp tục vận chuyển hàng hóa thông qua chương trình vận tải luân phiên có sự hỗ trợ của quân đội Mỹ, nhưng các chủ tàu vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro khi đi qua khu vực.

Công ty dầu khí quốc gia Abu Dhabi National Oil Co. (ADNOC) cho biết một trong các tàu của họ đã bị tên lửa nhắm tới khi đang đi qua Hormuz vào sáng thứ Bảy, theo hãng thông tấn nhà nước UAE WAM. Không có thương vong và tình hình sau đó đã được kiểm soát. Ba tàu khác thuộc nhà sản xuất dầu lớn nhất UAE cũng bị tấn công trong tuần trước.

Diễn biến quanh Hormuz tiếp tục tác động đến giá dầu. Giá dầu Brent trong tuần trước biến động mạnh khi thị trường cân nhắc triển vọng đạt được thỏa thuận, qua đó có thể mở đường cho hàng triệu thùng dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư quay trở lại thị trường. Brent cuối tuần chốt trên 83 USD/thùng.

Trong khi đó, căng thẳng tại khu vực phía nam Biển Đỏ cũng gia tăng. Lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen tuyên bố phong tỏa các cảng của Saudi Arabia, một trong những tuyến xuất khẩu thay thế quan trọng đối với dầu mỏ của nước này.

Houthi hôm Chủ nhật tuyên bố đã sử dụng máy bay không người lái (UAV) tấn công nhà máy lọc dầu Jazan của Saudi Aramco để đáp trả các hoạt động của Saudi Arabia trong không phận Yemen. Trước đó, Bộ Năng lượng Saudi Arabia xác nhận đã xảy ra hỏa hoạn tại cơ sở này nhưng cho biết đám cháy đã được dập tắt và không có người bị thương.

Đây ít nhất là vụ cháy thứ hai tại cơ sở Jazan trong vòng một tháng. Hình ảnh vệ tinh cho thấy một bồn chứa tại khu phức hợp có công suất 400.000 thùng/ngày từng bốc cháy vào cuối tháng 7, sau khi Houthi tuyên bố đã tấn công cơ sở.

Bất kỳ thỏa thuận nào về Hormuz cuối cùng cũng cần được Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei phê duyệt. Các quan chức Iran cho biết việc tiếp cận ông để đưa ra quyết định có thể mất thời gian. Hiện chưa có dấu hiệu rõ ràng cho thấy ông Khamenei đã chấp thuận kế hoạch đang được đàm phán.