Sức ép từ Trump và chiến tranh Ukraine thúc đẩy NATO điều chỉnh phòng thủ

Nhiều thành viên NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh chiến tranh Ukraine và sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump. Những thay đổi nhanh chóng trên chiến trường đồng thời bộc lộ hạn chế về huấn luyện, mua sắm vũ khí và năng lực phòng không của liên minh.

Cuộc tấn công toàn diện của Nga vào Ukraine đã khiến hàng trăm nghìn người thiệt mạng, đồng thời trở thành nơi kiểm nghiệm những hệ thống vũ khí mới. Năm quan chức quốc phòng Ukraine và phương Tây nói với Reuters rằng diễn biến trên chiến trường đang thay đổi nhanh đến mức một số vũ khí và chiến thuật của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) có nguy cơ lạc hậu. Trong khi Ukraine, quốc gia không thuộc liên minh, điều chỉnh trong vài tuần, NATO mất nhiều năm, đôi khi hàng thập kỷ, để mua sắm và phát triển hệ thống.

Chiến tranh Ukraine cùng những lời chỉ trích của Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với các đồng minh châu Âu đã thúc đẩy nhiều thành viên NATO tăng mạnh chi tiêu quốc phòng. Lầu Năm Góc hiện rà soát sự hiện diện quân sự tại các nước châu Âu. Ông Trump cáo buộc những nước này hưởng lợi từ sự bảo vệ của Mỹ nhưng từ chối hỗ trợ tiến hành cuộc chiến không được lòng dân của ông chống Iran.

Denys Shtilerman, đồng sở hữu kiêm thiết kế trưởng của Fire Point, một nhà sản xuất tên lửa và thiết bị bay không người lái hàng đầu Ukraine, nói với Reuters rằng xe tăng hiện “vô giá trị” vì một thiết bị bay không người lái giá khoảng 5.000 USD có thể phá hủy chúng. Tuy nhiên, châu Âu vẫn chi nhiều tiền cho xe tăng. Nhiều nhà phân tích quân sự cho rằng loại vũ khí này vẫn giữ vai trò quan trọng trong các trận chiến tương lai.

Thiết bị bay không người lái giá rẻ cũng làm thay đổi cách tác chiến khi binh sĩ tập trung thành nhóm hoặc các đoàn xe lớn trở thành mục tiêu dễ bị tấn công hơn nhiều. Oleksandr Pivnenko, Tư lệnh Vệ binh Quốc gia Ukraine, đánh giá các binh sĩ quốc tế từng huấn luyện cùng đơn vị của ông năm ngoái có khả năng đánh chiếm vị trí tốt. Tuy nhiên, ông đặt câu hỏi: “Nhưng nếu có một thiết bị bay không người lái trên đầu mà bạn thậm chí không nhìn lên, bạn nghĩ điều gì sẽ xảy ra với tiểu đội của mình?”.

Tháng 6, Reuters có mặt tại cuộc diễn tập quân sự của NATO gần Paldiski ở Estonia, quốc gia Baltic đang củng cố tuyến biên giới dài 210 dặm với Nga. Trong cuộc diễn tập quân y Vigorous Warrior 2026, binh sĩ Mỹ và châu Âu xử lý hàng chục trường hợp thương vong giả định tại các bệnh viện dã chiến thời chiến. Cuộc diễn tập dựa trên giả định NATO kiểm soát vùng trời phía trên các bệnh viện, điều không còn được bảo đảm trong thời đại thiết bị bay không người lái giá rẻ, khó phát hiện và có tầm hoạt động xa.

Các quan chức Ukraine mô tả vai trò ngày càng lớn của nước này trong việc truyền đạt cho NATO những bài học từ chiến tranh với Nga, thay vì chỉ tiếp nhận huấn luyện và hỗ trợ. Tuy nhiên, họ cũng cho biết bộ máy quân sự của liên minh gặp khó khăn trong việc tiếp thu những kinh nghiệm đó. Một sĩ quan Ukraine từng tham gia khóa huấn luyện tác chiến tâm lý của NATO tại Romania nói với Reuters rằng một số tài liệu vẫn sử dụng các tình huống nghiên cứu từ Chiến tranh thế giới thứ hai. NATO không trả lời các câu hỏi về những lời phê bình liên quan đến hoạt động huấn luyện và bộ máy của liên minh.

Chiến tranh Ukraine còn bộc lộ một điểm yếu mà các quan chức NATO cho là khó giải quyết hơn nhiều: phòng không và phòng thủ tên lửa. Những đợt tấn công liên tục của Nga vào các thành phố Ukraine làm nổi bật sự phụ thuộc của châu Âu vào các hệ thống chống tên lửa tiên tiến của Mỹ như Patriot, được sử dụng lần đầu trong Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991. Ukraine đang thiếu nghiêm trọng tên lửa đánh chặn Patriot, loại đạn được phóng để tiêu diệt các mối đe dọa đang bay tới.

Lo ngại sự phụ thuộc vào Patriot có thể trở thành điểm yếu chiến lược, châu Âu đang xây dựng những lựa chọn thay thế không do Mỹ cung cấp. Ukraine đang chờ nhận hệ thống phòng không SAMP/T-NG mới của Pháp và Italy, được thiết kế để đánh chặn tên lửa đạn đạo. Pháp đã cam kết đẩy nhanh việc triển khai hệ thống tới Ukraine, và các nhà ngoại giao châu Âu trước đó nói với Reuters rằng hệ thống dự kiến được bàn giao chậm nhất vào mùa xuân năm sau.

Trong một tuyên bố, Bộ Quốc phòng Ukraine cho biết binh sĩ nước này và NATO còn nhiều điều có thể học hỏi lẫn nhau. Bộ mô tả việc Ukraine sử dụng thiết bị bay không người lái và tác chiến điện tử là “không có đối thủ trên toàn cầu”, đồng thời đánh giá cao nỗ lực của châu Âu hỗ trợ đối phó các đợt oanh kích bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa của Nga.

Tháng 7, Ukraine cùng chín đồng minh châu Âu thành lập một liên minh phòng không, trong đó có kế hoạch cùng phát triển hệ thống chống tên lửa đạn đạo mới. Dự án mang tên Freyja quy tụ khoảng một chục doanh nghiệp, với Fire Point là đối tác khu vực tư nhân chủ chốt. Mục tiêu là xây dựng hệ thống rẻ hơn và sản xuất nhanh hơn Patriot, đồng thời bảo đảm châu Âu, thay vì Mỹ, kiểm soát hoạt động chế tạo.

“Nếu chi 20 tỷ USD cho hệ thống phòng không, bạn phải độc lập về an ninh của mình”, ông Shtilerman của Fire Point nói. Quyền kiểm soát sản xuất tại châu Âu là một trong những mục tiêu của dự án Freyja.