Ông Tập gặp ông Trump khi xuất khẩu Trung Quốc tiếp tục tăng mạnh

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp tại Washington ngày 24/9, với trọng tâm là khả năng kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại. Cuộc gặp diễn ra khi thương mại Trung Quốc với thế giới tăng mạnh, còn ông Trump đối mặt với tỷ lệ ủng hộ giảm và cuộc chiến tốn kém với Iran.

Trong bốn tháng kể từ cuộc gặp gần nhất giữa lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc, thương mại của Trung Quốc với thế giới tăng mạnh, trong khi tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Donald Trump trong nước đi xuống. Theo các nhà phân tích, diễn biến này khiến kỳ vọng đối với hội nghị thượng đỉnh tại Washington tuần này giảm xuống, khi Chủ tịch Tập Cận Bình không vội nhượng bộ còn ông Trump chịu sức ép từ cuộc chiến với Iran.

Cuộc gặp ngày 24/9 dự kiến tập trung vào việc hai nhà lãnh đạo có phát tín hiệu gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại đạt được năm ngoái hay không. Thỏa thuận này đã giúp tránh một cú sốc lớn đối với kinh tế toàn cầu, dù những vấn đề gai góc như Đài Loan vẫn có thể được đưa ra thảo luận.

Jon Czin, chuyên gia chính sách đối ngoại tại Viện Brookings, từng phụ trách vấn đề Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, cho rằng ông Tập không thực sự tìm kiếm một kết quả cụ thể. “Ông ấy muốn kéo dài thỏa thuận quân tử với ông Trump để Trung Quốc có thời gian củng cố sức mạnh”, ông Czin nói.

Các quan chức Nhà Trắng đã tìm cách hạ thấp kỳ vọng về những đột phá lớn. Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong dẫn đầu các cuộc đàm phán chuẩn bị tại New York ngày 20/9, nhằm tạo tiền đề cho một số thỏa thuận tiềm năng về các biện pháp bảo đảm an toàn trí tuệ nhân tạo và thương mại những sản phẩm không nhạy cảm.

Khi trở lại Nhà Trắng năm 2025, ông Trump từng cam kết dùng thuế quan để xử lý tình trạng mất cân đối thương mại với Trung Quốc mà ông mô tả là đang “giết chết” nước Mỹ. Tuy nhiên, kể từ khi đạt thỏa thuận đình chiến với ông Tập vào tháng 10 năm đó, ông phải phân chia sự chú ý cho nhiều vấn đề đối ngoại, từ chiến tranh tại Iran và Ukraine đến tranh chấp với châu Âu về tự do ngôn luận.

Trung Quốc cũng đối mặt với nhu cầu trong nước suy yếu và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài. Dù vậy, xuất khẩu vẫn tăng mạnh trong hiện tượng ngày càng được các nhà kinh tế gọi là “Cú sốc Trung Quốc 2.0”, với thặng dư thương mại toàn cầu đang trên đà vượt 1.000 tỷ USD năm thứ hai liên tiếp.

Nỗ lực của Mỹ nhằm hạn chế các kiện hàng giá rẻ mà những nhà bán lẻ trực tuyến như Shein và Temu dựa vào đã phát huy tác dụng. Tuy nhiên, hơn một nửa trong khoảng 6.500 nhóm sản phẩm Trung Quốc bán sang Mỹ từ đầu năm đến nay vẫn tăng so với năm 2025.

Một phái đoàn lãnh đạo doanh nghiệp Trung Quốc dự kiến tháp tùng ông Tập tới Washington. Phái đoàn có thể bao gồm một số doanh nghiệp đang chịu sự giám sát của cơ quan quản lý Mỹ trong quá trình tìm cách mở rộng khả năng tiếp cận thị trường.

Scott Kennedy, chuyên gia quan hệ kinh tế Mỹ - Trung tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) ở Washington, cho rằng chính quyền ông Trump đã không đạt mục tiêu gây sức ép. “Họ nghĩ có thể dùng sức ép đơn phương rất lớn để buộc Trung Quốc nhượng bộ, nhưng điều đó đã không xảy ra”, ông nói.

Các đồng minh của Mỹ tại châu Á lo ngại ông Tập sẽ thúc đẩy ông Trump giảm mức độ ủng hộ của Washington đối với Đài Loan, hòn đảo được quản trị dân chủ mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền. Ông Trump nói với các phóng viên rằng trong cuộc gặp tại Bắc Kinh hồi tháng 5, ông Tập nhiều lần hỏi về Đài Loan, bao gồm việc bán vũ khí và quyết tâm bảo vệ hòn đảo của Washington.

Tổng thống Mỹ đã mô tả gói vũ khí trị giá 14 tỷ USD đang chờ được thông qua dành cho Đài Loan là một “con bài đàm phán” với Bắc Kinh. Một số quan chức tại Đài Bắc và Tokyo lo ngại ông có thể sử dụng con bài này để đổi lấy thành quả chính trị trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11, vốn có thể đặt ra thách thức đối với Đảng Cộng hòa của ông.

Những kết quả mà các quan chức này đề cập có thể bao gồm việc Trung Quốc mua máy bay Boeing hoặc nông sản Mỹ. Một khả năng khác là cam kết hạn chế dòng hóa chất tiền chất fentanyl, vốn góp phần thúc đẩy cuộc khủng hoảng opioid tại Mỹ.

“Quan hệ Trung Quốc - Mỹ đã mang tính trao đổi nhiều hơn”, Wu Xinbo, giáo sư Đại học Phúc Đán tại Thượng Hải và là người tư vấn cho Bộ Ngoại giao Trung Quốc, nhận xét. Ông cho rằng trong khi Washington có thể muốn ưu tiên đàm phán thương mại, cách Mỹ tiếp cận vấn đề Đài Loan có thể là yếu tố then chốt đối với Bắc Kinh.

“Nếu các ông đáp ứng mối quan tâm của chúng tôi về vấn đề Đài Loan, chúng tôi sẽ sẵn sàng đáp ứng mối quan tâm của các ông trong những vấn đề khác”, ông Wu nói. Ông nêu các lĩnh vực như thực thi pháp luật hoặc mua nông sản Mỹ.

Washington cũng xem ông Tập là người có khả năng đặc biệt trong việc gây sức ép với Iran để chấm dứt cuộc chiến đã kéo tỷ lệ ủng hộ ông Trump xuống mức thấp nhất trong sự nghiệp chính trị. Tuy nhiên, nhà lãnh đạo Trung Quốc chưa thể hiện nhiều ý định thực hiện việc này.

Reuters đưa tin hồi đầu tháng rằng Bắc Kinh đang bán hàng hóa trị giá hàng tỷ USD cho Iran thông qua một cơ chế né tránh trừng phạt. Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói không biết về cơ chế như vậy.

Tháng trước, Mỹ đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với những nước làm ăn với Iran, trong động thái được ông Bessent gọi là “Ngày D kinh tế”. Những biện pháp này dường như chưa được áp dụng đối với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất của Tehran.