Thượng đỉnh Mỹ - Trung kết thúc với hai mốc mới về thương mại và AI

Mỹ và Trung Quốc kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài ba ngày với việc gia hạn đình chiến thương mại và công bố hội nghị về trí tuệ nhân tạo vào tháng 11. Hai bên chưa đạt nhiều tiến triển thực chất về thương mại và an toàn AI.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước vào chiều 25/9, với các hoạt động nhấn mạnh quan hệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Hai kết quả cụ thể là lịch hội nghị về trí tuệ nhân tạo (AI) tại Thâm Quyến, Trung Quốc, vào tháng 11 và việc gia hạn đình chiến thương mại đến ngày 10/1/2027.

Hội nghị tại Thâm Quyến sẽ thảo luận những vấn đề như an toàn AI, lĩnh vực chưa đạt nhiều tiến triển trong tuần này. Trong thông điệp đăng ngày 25/9, ông Trump cho biết sẽ gặp ông Tập tại hội nghị và khẳng định: “Nhiều việc đã và sẽ được hoàn thành”.

Trong suốt chuyến thăm, ông Trump nhiều lần ca ngợi quan hệ song phương. Tại buổi trà đàm ở Phòng Đỏ của Nhà Trắng, ông mô tả đây là “một chuyến thăm tuyệt vời”, với “những bước tiến lớn, rất tích cực, cho cả hai nước”.

Ông Tập cũng đề cập tình hữu nghị giữa hai quốc gia khi chuyến thăm khép lại tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ. Hai nhà lãnh đạo đã xem Tuyên ngôn Độc lập và Hiến pháp Mỹ trước khi chia tay.

Tuy nhiên, Capital Economics đánh giá trong một báo cáo phân tích rằng, xét về các vấn đề thực chất, chuyến thăm mang lại “không nhiều ngoài một khoảng thời gian tạm hoãn ngắn”. Báo cáo cho rằng các nghi thức đón tiếp trọng thể không che lấp được tình trạng thiếu tiến triển thực chất, đồng thời mô tả nền tảng quan hệ phía sau các nghi lễ là “sự nghi ngờ lẫn nhau”.

Về thuế quan, thông báo được đưa ra hôm 23/9 cho biết Mỹ và Trung Quốc sẽ kéo dài thỏa thuận đình chiến thương mại hiện hành thêm hai tháng. Thỏa thuận vốn dự kiến hết hạn vào tháng 11, nay có thời hạn mới là ngày 10/1/2027.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer nói với CNBC ngày 25/9 rằng hai nước cũng đạt thỏa thuận giảm thuế đối với một “nhóm” hàng hóa không nhạy cảm. Ông cho biết các chi tiết sẽ được công bố vào thứ Hai.

Đội ngũ của ông Trump cho biết những tháng tới có thể mang lại một “thỏa thuận lớn hơn”. Tuy vậy, ông Greer nêu rõ căng thẳng thương mại có thể nhanh chóng trở lại, mô tả giai đoạn sắp tới là thời gian để “đánh giá lại và quyết định có tiếp tục giai đoạn tương đối yên bình này trên mặt trận kinh tế với Trung Quốc hay không”.

Chính quyền ông Trump đang cân nhắc áp mức thuế mới 7,5% đối với Trung Quốc liên quan đến vấn đề dư thừa công suất. Một cuộc điều tra trong mùa hè tạo điều kiện để các mức thuế mới có thể được áp dụng nhanh chóng, nhưng việc triển khai đã bị trì hoãn.

Trong phát biểu của mình, ông Tập cho biết muốn tăng cường hợp tác và thương mại với Mỹ, nhưng với điều kiện “hai bên giữ vững tinh thần bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau và cùng có lợi”. Thỏa thuận đình chiến được công bố lần đầu tại Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, bao gồm việc đình chỉ một số mức thuế và các cam kết của chính phủ Trung Quốc về xuất khẩu đất hiếm.

Trong lĩnh vực AI, tiến triển chính là kế hoạch xây dựng một “cơ chế thông báo” nhằm tăng cường liên lạc giữa hai nước khi xảy ra sự cố liên quan đến công nghệ này. Trung Quốc chưa lên tiếng về việc có chấp nhận đề xuất hay không, trong khi cách thức vận hành cơ chế vẫn còn những câu hỏi chưa được giải đáp.

Đại sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue nói trên Fox News ngày 25/9 rằng kênh liên lạc mới đang được thúc đẩy. “Chúng tôi đã thiết lập một cơ chế ứng phó khủng hoảng và cũng đã thiết lập đối thoại về AI”, ông nói, đồng thời mô tả đây là nền tảng để tiếp tục tiến lên.

Các thỏa thuận cụ thể hơn về những vấn đề như an toàn AI vẫn chưa đạt được trong chuyến thăm, với hội nghị tiếp theo dự kiến diễn ra vào cuối mùa thu. Cả Mỹ và Trung Quốc đều chưa thể hiện nhiều quan tâm đến các biện pháp kiểm soát AI trên diện rộng, chẳng hạn quản lý các mô hình AI tiên tiến nhất.

Trong một bài đăng trên Truth Social, ông Trump cho biết muốn giữ toàn bộ lĩnh vực AI “đúng như hiện trạng”. Ông cũng khẳng định “đó cũng là lập trường của Trung Quốc”.