Bà von der Leyen đề xuất Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen muốn mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU). Đề xuất được đưa ra khi hai bên tìm cách tăng cường hợp tác trước sức ép từ Mỹ và Trung Quốc.

Ngày 16/9, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đề xuất mở đường để Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU, nhằm xây dựng những mối liên kết mới giữa các đồng minh trong “một thế giới công khai thù địch”. Bà đưa ra đề xuất trong thông điệp thường niên về tình hình Liên minh tại Nghị viện châu Âu ở Strasbourg, Pháp.

Các nghị sĩ châu Âu đứng dậy vỗ tay sau đề xuất này. Bà von der Leyen sau đó bước tới ôm Thủ tướng Canada Mark Carney, người có mặt tại nghị viện để nghe bài phát biểu.

Bà von der Leyen nhấn mạnh sự cần thiết của những quan hệ đối tác mới trong bối cảnh thế giới hiện nay mong manh và lạnh lẽo. Khối gồm 27 quốc gia đang đối mặt với chiến tranh ngay sát biên giới do cuộc xâm lược Ukraine của Nga, trong khi cả EU và Canada đều chịu sức ép cạnh tranh gay gắt về thương mại và các vấn đề khác từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cùng một Trung Quốc ngày càng quyết đoán.

“Tôi đã nói rằng chúng ta phải khẩn trương định hình lại các quan hệ đối tác. Vì vậy, tôi muốn cùng các vị mở đường để Canada trở thành thành viên liên kết đầu tiên của EU”, bà von der Leyen nói.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu cho rằng EU và Canada có cùng cách nhìn về thế giới, từ trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu đến Bắc Cực và địa chính trị. Bà nhấn mạnh hai bên đã sát cánh trong các vấn đề Ukraine, quốc phòng, nguyên liệu thô và chuỗi cung ứng, đồng thời cùng tin tưởng vào nền dân chủ.

Việc đề xuất có được triển khai hay không sẽ do các quốc gia thành viên EU quyết định, chứ không chỉ riêng bà von der Leyen. Trong lịch sử, EU đã phản đối những hình thức liên minh linh hoạt như vậy vốn không có địa vị pháp lý. Các nước thành viên cũng phản ứng không mấy nhiệt tình trước đề xuất của Đức hồi tháng 5 về tư cách thành viên liên kết cho Ukraine như một bước đệm để gia nhập đầy đủ.

Một nhà ngoại giao EU bày tỏ bất ngờ trước đề xuất của bà von der Leyen, nói rằng “không ai thực sự biết điều đó có nghĩa là gì”. Người này cũng đề cập lo ngại rằng Chủ tịch Ủy ban châu Âu “đang hứa hẹn quá mức và sẽ không thể thực hiện”.

Trước bài phát biểu, bảy nhà ngoại giao EU tại Canada và châu Âu nói với Reuters rằng các nỗ lực tăng cường hợp tác về thương mại, quốc phòng và an ninh số đang được thúc đẩy tích cực. Tuy nhiên, chưa có kế hoạch cụ thể nào về một mối quan hệ Canada-EU toàn diện hơn được thảo luận ở cấp cao.

Việc mở rộng thương mại cũng còn những trở ngại đáng kể. Mark Manger, giáo sư kinh tế chính trị và các vấn đề toàn cầu tại Đại học Toronto, cho biết các quan chức EU đã thất vọng trước việc Canada từ chối mở cửa hai ngành mà nước này bảo hộ với chi phí lớn là viễn thông và sữa.

Đầu tuần này, Thủ tướng Carney nói Canada đang tìm kiếm một “liên minh độc đáo” với EU, nhưng không tìm kiếm tư cách thành viên. Ông sẽ có bài phát biểu riêng trước Nghị viện châu Âu vào ngày 17/9.

Chuyến công du châu Âu của ông Carney diễn ra sau rạn nứt mang tính lịch sử trong quan hệ Canada-Mỹ, khi đàm phán thương mại đổ vỡ vào tháng trước, dẫn tới hàng loạt biện pháp thuế quan trả đũa lẫn nhau. Ông đã cam kết tăng gấp đôi thương mại của Canada với các đối tác ngoài Mỹ trong thập niên tới, khi nước này chuyển hướng khỏi láng giềng phía nam giữa cuộc chiến thương mại ngày càng căng thẳng.

Ngày 15/9, ông Carney cho biết các cuộc thảo luận chi tiết hơn sẽ bắt đầu tại hội nghị thượng đỉnh Canada-EU ở Montreal vào cuối tháng 10. “Quan hệ của chúng tôi với EU ngày càng gần gũi, đặc biệt trong một năm rưỡi qua”, Ngoại trưởng Canada Anita Anand nói với Reuters.

Trong bài phát biểu, bà von der Leyen cho biết EU và Canada sẽ hợp tác trên nhiều lĩnh vực. “Chúng ta sẽ hợp tác về sản xuất thông minh, thành lập một liên minh công nghệ, tích hợp các cơ sở công nghiệp quốc phòng và đưa Bắc Cực trở thành một dự án chung trọng điểm”, bà nói.

Bà von der Leyen nhấn mạnh các quan hệ đối tác là lựa chọn chiến lược của châu Âu, đồng thời là phản ứng trước sự rạn nứt của hệ thống quốc tế dựa trên luật lệ. Bà cũng khẳng định quan hệ đối tác này không nhằm chống lại bất kỳ bên nào khác.