Cảnh báo mới: nếu thiếu thận trọng khi thực hiện chính sách tài khóa, các nước có thể mất khả năng kiểm soát lạm phát

Tại hội nghị Jackson Hole, Wyoming (Mỹ) năm nay, các nhà nghiên cứu đã rung lên hồi chuông cảnh báo tới các nhà hoạch định chính sách rằng nếu các chính phủ không thực hiện những chính sách tài khóa thận trọng hơn thì các ngân hàng trung ương có thể sẽ không kiểm soát được lạm phát, thậm chí đẩy đà tăng giá cả lên cao hơn hiện nay.

Cuộc đua tăng lãi suất trên toàn cầu

Ảnh hưởng của đại dịch COVID-19, gián đoạn chuỗi cung ứng, tình trạng thiếu nhân công và cuộc chiến tranh Nga-Ukraine đã đẩy giá năng lượng và hàng hoá cơ bản tăng cao, khiến lạm phát không ngừng leo thang trong những tháng gần đây. Các ngân hàng trung ương trên thế giới đang bước vào cuộc đua nâng lãi suất mạnh nhất trong nhiều thập kỷ trở lại đây để “hãm phanh” lạm phát.

Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tại các nền kinh tế phát triển tăng với tốc độ nhanh nhất từ thập niên 1980, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Anh (BOE), Ngân hàng Trung ương Thuỵ Sỹ (SNB),  Ngân hàng Trung ương Australia (RBA), Ngân hàng Trung ương New Zealand (RBNZ), Ngân hàng Trung ương Hungary (NBH)… cùng có hành động nâng lãi suất quyết liệt.

Các chính phủ trên khắp thế giới đã mạnh tay chi tiêu trong đại dịch COVID-19 để hỗ trợ nền kinh tế. Các ngân hàng trung ương được chính phủ giao nhiệm vụ giữ lạm phát ở mức thấp và ổn định, thường là mức khoảng 2% tại các nền kinh tế phát triển, đồng thời đảm bảo nền kinh tế tăng trưởng lành mạnh và triển vọng thị trường lao động khả quan.

Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, tăng mạnh lãi suất để chống lạm phát là “con dao hai lưỡi”, bởi những nỗ lực đó đã "góp phần" khiến tăng trưởng kinh tế sụt giảm mạnh tại nhiều nơi, làm tăng nguy cơ giá cả leo thang trở thành cố hữu.

“Các nhà hoạch định chính sách không thể tự khống chế giá cả leo thang”

Nghiên cứu được trình bày tại Hội nghị Jackson Hole cho rằng hành động của các ngân hàng trung ương không mang tính quyết định trong trường hợp này. Các nhà hoạch định chính sách tiền tệ không thể tự mình khống chế được sự leo thang của giá cả, thậm chí việc tăng lãi suất quyết liệt sẽ chỉ khiến cho tình hình thêm phần tồi tệ.

Tiến sĩ Francesco Bianchi thuộc Đại học Johns Hopkins và chuyên gia kinh tế vĩ mô Leonardo Melosi của Fed chi nhánh Chicago đưa ra nhận định: nếu việc các ngân hàng trung ương thắt chặt chính sách tiền tệ không được hỗ trợ bởi những điều chỉnh tài khóa phù hợp, sự mất cân đối tài khóa sẽ dẫn đến áp lực lạm phát cao hơn nữa.

Theo lập luận của nghiên cứu, động thái thắt chặt chính sách tiền tệ trong tình huống kể trên sẽ chỉ thúc đẩy lạm phát cao hơn, thậm chí châm ngòi cho một đợt lạm phát tài khóa tồi tệ.

“Các biện pháp can thiệp tài khoá gần đây nhằm ứng phó với đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi niềm tin của khu vực kinh tế tư nhân vào khuôn khổ tài khoá. Việc can thiệp này thúc đẩy phục hồi kinh tế nhưng cũng dẫn tới sự gia tăng của lạm phát tài khoá. Sự gia tăng lạm phát này không thể được đảo ngược bằng cách chỉ thắt chặt chính sách tiền tệ”, nghiên cứu nhận định.  

Chính sách tài khóa cần triển khai song song với chính sách tiền tệ

Thâm hụt ngân sách của Mỹ vẫn được cho là nhỏ hơn nhiều so với dự kiến trước đó dù đang trên đà tăng lên mức hơn 1.000 tỷ USD cho năm tài chính hiện hành (kết thúc vào tháng 9/2022). Nhưng ở mức tương đương 3,9% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), con số này vẫn thuộc mức cao trong lịch sử và dự kiến chỉ giảm nhẹ trong năm tới.

https://v5.airtableusercontent.com/v1/7/7/1663200000000/yDhT4-b7mq6doYrpKJTSGg/niFhIan42aX6c3CJUV0SscPNhODxPAYhMlgvyf0LlI4WsF_Vld40lauglptcaGk3bCMouylTSGCPLNH_AFpZ1g/uQQzAH1HVTQ_EuOTB1mIox1lwC_9TiHcnspn5mPbs_I

Khu vực sử dụng đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) cũng đang phải vật lộn với lạm phát cao và có khả năng đi theo con đường tương tự. Mức thâm hụt ngân sách của khối này đã chạm mức 3,8% GDP trong năm nay và vẫn quanh mức cao nhất trong nhiều năm, đặc biệt khi khối có khả năng bị suy thoái kinh tế bắt đầu từ quý IV/2022.

Nghiên cứu của ông Bianchi và ông Melosi cảnh báo rằng nếu không thắt chặt chính sách tài khoá, “một vòng luẩn quẩn của lãi suất danh nghĩa tăng, lạm phát tăng, kinh tế trì trệ, và nợ gia tăng sẽ xuất hiện”.

Theo nghiên cứu này, khoảng một nửa mức tăng lạm phát gần đây của Mỹ là do chính sách tài khóa và sự xói mòn niềm tin rằng chính phủ sẽ thực hiện các chính sách tài khóa thận trọng.

Trong khi một số ngân hàng trung ương bị chỉ trích vì nhận ra vấn đề lạm phát quá muộn, nghiên cứu cho rằng việc tăng lãi suất sớm hơn cũng vô ích.

Các nhà nghiên cứu đánh giá ngay cả trong trường hợp Fed triển khai chính sách theo hướng “diều hâu” hơn, động thái đó sẽ chỉ làm giảm 1 điểm phần trăm lạm phát nhưng dẫn tới tổn thất là sản lượng kinh tế giảm tới 3,4 điểm phần trăm.

Vì vậy, để kiểm soát lạm phát, chính sách tài khóa phải được triển khai song song với chính sách tiền tệ. Chính phủ cũng cần trấn an người dân rằng thay vì để lạm phát lên cao để giảm nợ, họ sẽ tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu để kiềm chế giá cả leo thang một cách hiệu quả hơn.

Yến Anh