Vì sao các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc "thoải mái" với việc đồng Nhân dân tệ giảm giá?

Năm 1988, Paul Krugman, nhà kinh tế đoạt giải Nobel, đã viết rằng "có khả năng" thế giới sẽ sớm rời xa tỷ giá hối đoái thả nổi tự do. Thay vào đó, các chính phủ sẽ áp dụng một hệ thống "khu vực mục tiêu chung", hứa hẹn sẽ ngăn chặn việc đồng tiền của mình đi quá xa so với tỷ giá hối đoái cố định.

Theo tạp chí The Economist (Anh), ông Paul Krugman đã sai, nhưng một phiên bản tương tự của cơ chế này có thể được nhìn thấy ở Trung Quốc. Mỗi buổi sáng, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (ngân hàng trung ương) ấn định một tỷ giá hối đoái cho đồng nhân dân tệ được gọi là "tỷ giá tham chiếu". Đồng nhân dân tệ có thể dao động cao hơn hoặc thấp hơn 2% so với tỷ giá này mỗi ngày. Phạm vi dao động này hẹp hơn dự báo của ông Krugman và tâm của dao động thay đổi mỗi buổi sáng theo các bước khác nhau. Tuy nhiên, nó giống mô hình của ông Krugman đến mức các nhà kinh tế học tại Đại học Hamburg đã gọi nó là "hệ thống chuyển động dải Krugman" hình lồng cầu thang.

Cầu thang này đã dốc rất muộn. Kể từ giữa tháng 4/2022, đồng nhân dân tệ đã giảm khoảng 10% so với USD, tốc độ sụt giảm đã chậm lại (nhưng không dừng lại), bởi tỷ giá tham chiếu được đưa ra vào buổi sáng. Trên con đường mất giá này, nhân dân tệ đã vượt qua các ngưỡng quan trọng về mặt tâm lý. Tháng 8/2022, đồng nhân dân tệ đã vượt ngưỡng 6,8 nhân dân tệ đổi 1 USD, sát với ngưỡng mà đồng tiền này được neo chốt sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. Ngày 26/9, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBoC, ngân hàng trung ương) đã ấn định mức tham chiếu là trên 7 nhân dân tệ đổi 1 USD lần đầu tiên kể từ giai đoạn đầu của đại dịch COVID-19.

Lý do cho sự xuống dốc này là rõ ràng. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã tăng lãi suất mạnh mẽ để kiềm chế lạm phát. Để ổn định đồng nhân dân tệ, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc có thể tăng lãi suất song song, nhưng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn sẽ mâu thuẫn với các yêu cầu của một nền kinh tế đang yếu kém, vốn bị cản trở bởi sự sụt giảm của thị trường bất động sản và các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt.

Điều chưa rõ là "đáy cầu thang" đó nằm ở đâu và mức độ chắc chắn của con đường đi xuống đó. Một số nhà phân tích lo ngại sẽ lặp lại một năm 2015, khi đồng nhân dân tệ giảm giá kích thích dòng vốn chảy ra khỏi nền kinh tế, làm suy yếu hơn nữa đồng tiền này. Nhưng việc này là khó có thể xảy ra. Đồng nhân dân tệ không còn được định giá quá cao. Khu vực mục tiêu của đồng nhân dân tệ được quản lý tốt hơn và việc kiểm soát vốn cũng được thực thi tốt hơn. Trong quá khứ, Trung Quốc neo đồng tiền của mình vào đồng USD vì lo sợ rằng một sự sụt giảm sẽ kích hoạt sự tháo chạy khỏi đồng tiền của họ. Sự suy giảm của đồng nhân dân tệ so với đồng USD hiện nay ít có khả năng trở nên mất kiểm soát. Vì lý do đó, Trung Quốc sẽ không quá cố gắng để ngăn chặn điều đó.

Khi đánh giá các lựa chọn về chính sách tiền tệ của Trung Quốc, các nhà kinh tế đôi khi viện dẫn "bộ ba bất khả thi". Một quốc gia có thể muốn tỷ giá hối đoái ổn định, độc lập về tiền tệ và dòng vốn tự do, nhưng một quốc gia chỉ có thể có hai trong số những thứ này. Các nước giàu thường đưa ra những lựa chọn rõ ràng. Như nhà kinh tế Joshua Aizenman từ Đại học Nam California đã chỉ ra, các nền kinh tế mới nổi đang có nhiều xung đột hơn. Nhiều nước đã thực hiện những quan điểm hỗn hợp, không theo hay bác bỏ hoàn toàn một mục tiêu nào. Chẳng hạn, bằng cách áp đặt các biện pháp kiểm soát đối với vốn, các nước này có thể tạo ra sự ổn định nhất định cho tỷ giá hối đoái mà không hoàn toàn từ bỏ sự độc lập về tiền tệ.

Trung Quốc đã bám lấy mục tiêu ổn định tỷ giá nhất. Đồng nhân dân tệ ít biến động hơn so với đồng rupee của Ấn Độ, chứ chưa nói đến đồng rand của Nam Phi hay đồng real của Brazil. Nhưng Trung Quốc cũng đã áp dụng các biện pháp kiểm soát vốn chặt chẽ hơn, đặc biệt là từ năm 2015. Điều này có thể không hiệu quả và bất tiện, tuy nhiên, biện pháp này không vi phạm quy luật của bộ ba bất khả thi.

Trung Quốc cũng có thể thoải mái phần nào do có nền tảng kinh tế cơ bản. Mặc dù tách biệt với các lực thị trường, tỷ giá hối đoái của Trung Quốc được định giá hợp lý. Theo Viện Tài chính Quốc tế, nếu điều chỉnh theo lạm phát, đồng nhân dân tệ thấp hơn giá trị hợp lý khoảng 10%. Đồng nhân dân tệ vẫn ổn định trong năm nay so với một rổ tiền tệ rộng lớn hơn. Nếu chỉ áp dụng các nguyên tắc cơ bản, đồng nhân dân tệ sẽ không giảm mạnh.

Thật không may, thị trường tài chính không tôn trọng những tính toán như vậy. "Rất ít người sẽ chú ý đến các nguyên tắc cơ bản... trong thời kỳ hỗn loạn và bất ổn," - ông Chu Tiểu Xuyên khi là Thống đốc PBoC đã phát biểu vào năm 2016. Kỳ vọng về việc đồng nhân dân tệ giảm giá có thể trở thành hiện thực, bất kể trạng thái cơ bản của nền kinh tế.

Ông Krugman cho thấy rằng, khi tỷ giá hối đoái chạm đáy của khu vực mục tiêu, khả năng giảm tiếp của đồng tiền bị hạn chế. Biết được điều đó, các nhà đầu cơ sẽ đẩy đồng tiền trở lại mức trung bình. Chính triển vọng can thiệp của các cơ quan chức năng có thể khiến cho việc can thiệp thực tế trở nên không cần thiết.

Điều đó đã không có tác dụng tại Trung Quốc vào năm 2015 một phần do cách xây dựng "cầu thang" của nước này. Tỷ giá tham chiếu mỗi buổi sáng được cho là phản ánh giá trị của đồng tiền cuối phiên giao dịch trước đó. Do đó, bất kỳ sự suy giảm đầu cơ nào trong quá trình giao dịch đều có thể được đưa vào tỷ giá tham chiếu sáng hôm sau. Trong bất kỳ ngày nào, khu vực mục tiêu này có thể hạn chế các nhà đầu cơ. Nhưng từ ngày này sang ngày khác, các nhà đầu cơ có thể làm thay đổi khu vực mục tiêu.

Để khôi phục sự ổn định và uy tín, Trung Quốc đã bán hơn 700 tỷ USD dự trữ ngoại hối trong giai đoạn 2015-2016 và thực thi các biện pháp kiểm soát vốn quyết liệt hơn. Nước này đã đưa ra một "yếu tố phản chu kỳ" bí ẩn trong tính toán của mình về tỷ giá tham chiếu nhằm mục đích bù lại bất kỳ động lực đầu cơ nào. Trung Quốc cũng áp dụng yêu cầu dự trữ đối với các ngân hàng khiến việc đặt cược với đồng nhân dân tệ sẽ tốn kém hơn. Yêu cầu đó đã bị loại bỏ vào năm 2020, nhưng mới được khôi phục vào tháng trước.

Sau khi thực hiện các biện pháp này, Trung Quốc hiện có vẻ tự tin rằng đồng nhân dân tệ có thể giảm giá so với đồng USD mà sự sụt giảm này không trở nên mất kiểm soát. Vì lý do này, đồng nhân dân tệ hiện có vẻ ít được neo vào đồng tiền của Mỹ. Các nhà kinh tế đã xem xét cách đồng nhân dân tệ bắt chước các chuyển động của đồng USD so với các loại tiền tệ khác đến mức độ như thế nào. Trong những ngày đen tối của năm 2015, đồng nhân dân tệ di chuyển với USD như hình với bóng. Trong những năm gần đây, ảnh hưởng của đồng USD đã giảm dần. Theo giáo sư Cheng Zhang thuộc Đại học Singapore, mức độ giảm từ 1 xuống còn khoảng 0,3.

Trung Quốc có thể neo chặt đồng nhân dân tệ hơn vào đồng USD trong thời kỳ căng thẳng tài chính lớn. Nhưng mặt khác, nước này ít có khả năng can thiệp nhiều để bảo vệ tỷ giá giữa đồng nhân dân tệ và đồng USD. Các nhà hoạch định chính sách của đất nước này không bận tâm nếu đồng nhân dân tệ đều đặn đi xuống cầu thang, miễn là không bổ nhào.

Yến Anh-Theo economist