Bức Tranh Thế Giới: Nhìn Lại Năm 2020, Phác Thảo Năm 2021

 Vào thời điểm chuyển giao, nhìn lại năm cũ và phác thảo về năm mới. Năm 2020 có gì? 2021 sẽ thế nào? Khó có thể vừa bao quát, vừa chi tiết đủ độ. Đâu đó vẫn “sương khói mờ nhân ảnh”. Nhưng mỗi phác thảo là một góc nhìn góp vào bức tranh toàn cảnh đa chiều, đa sắc màu.

Hai cụm từ có tần suất sử dụng cao nhất trên hệ thống thông tin, truyền thông, mạng xã hội năm 2020 là “virus SARS-CoV-2” (Covid-19) và “bầu cử tổng thống Mỹ”. Đây là 2 trong số các sự kiện nổi bật của thế giới năm 2020. Lẽ ra cần kết nối, hợp tác đối phó với đại dịch toàn cầu và các thách thức an ninh khác thì cạnh tranh, chia rẽ, tranh chấp, đối đầu, xung đột lại nổi lên ở nhiều khu vực, giữa các nước lớn với nhau và ngay tại mỗi nước.

Cuộc chiến chống đại dịch, hợp tác và chia rẽ

Lâu rồi thế giới mới có cuộc chiến hao người, tốn của, trên phạm vi toàn cầu, trong thời bình như vậy. Các nước phải phong tỏa, đóng cửa biên giới, giãn cách xã hội, nhiều ngành kinh tế bị ngưng trệ. Kinh tế suy thoái, nhưng vẫn phải đầu tư chống dịch, nghiên cứu sản xuất vaccine, hỗ trợ người dân mất việc làm.

Bên cạnh nhiều nước hợp tác phòng chống đại dịch, sản xuất, thử nghiệm vaccine, hỗ trợ kinh nghiệm, vật tư y tế… thì một số nước sử dụng chúng làm công cụ ngoại giao, trục lợi kinh tế. Đại dịch tác động đến cục diện chính trị, an ninh và chứng tỏ thế giới, kể cả các nước lớn cũng mong manh trước thảm họa.

Nước Mỹ chia rẽ sâu sắc

Chưa có kỳ bầu cử nào phức tạp, kịch tính, bộc lộ nhiều mặt trái của Mỹ như năm 2020. Thuyết âm mưu về gian lận phiếu bầu, can thiệp từ bên ngoài, khó kiểm chứng.

Các vụ kiện tụng, biểu tình; ngôn từ công kích không kiêng dè của 2 ứng cử viên; tranh cãi giữa các bang, các Đại cử tri.

Nhiều quyết định được ban hành vào phút chót và những hành động chưa có tiền lệ trong lịch sử bầu cử, chuyển giao quyền lực.

Rõ ràng nước Mỹ có “gót chân Achilles” và không thiếu những vấn đề phức tạp mà họ vẫn phê phán các nước khác. Xã hội Mỹ chia rẽ sâu sắc, trước, trong bầu cử và sẽ kéo dài sau lễ chuyển giao ngày 20/1/2021.

Có thể chưa đến mức “hỗn mang”, “mông lung” như có người so sánh, nhưng sự xô lệch sẽ gây khó cho sắp xếp của Tổng thống mới.

Căng thẳng, đối đầu giữa Mỹ với Trung Quốc, Nga

Quan hệ Mỹ và Trung Quốc cũng có nội dung đối thoại, hợp tác. Nhưng xu hướng nổi trội trong quan hệ giữa 2 cường quốc hàng đầu vẫn là cạnh tranh chiến lược. Bắt đầu từ thời Tổng thống Donald Trump, nhất là năm 2020, cạnh tranh nâng lên mức căng thẳng, đối đầu toàn diện, có mặt khốc liệt hơn thời Chiến tranh Lạnh.

Cả 2 phía lập kỷ lục về lệnh trừng phạt đối với hàng ngàn mặt hàng, mở rộng sang lĩnh vực ngoại giao, pháp lý, khoa học công nghệ, văn hóa... Hai bên chỉ trích nhau trên các diễn đàn, từ nguồn gốc virus SARS-CoV-2 đến quân sự hóa, can thiệp, gây căng thẳng ở Biển Đông...

Mỹ bán vũ khí cho Đài Loan, trừng phạt các tập đoàn, công ty Trung Quốc liên quan đến an ninh quốc gia, hành động cải tạo đảo ở Biển Đông…

Hai nước tiến hành các hành động cảnh báo nhau trên thực địa. Sự đối đầu diễn ra trên mọi lĩnh vực, ở nhiều cấp độ, nhưng vẫn kiềm chế tránh xung đột vũ trang.

Quan hệ Mỹ - Nga cũng không kém phần phức tạp, căng thẳng. Với lý do Nga sáp nhập Crimea, liên quan đến xung đột ở Donbass, Ukraine, đầu độc các nhân vật đối lập, can thiệp bầu cử, xâm nhập mạng trái phép…, Mỹ cấm xuất nhập khẩu, ngăn chặn đồng minh và các nước hợp tác công nghiệp quốc phòng, rút khỏi Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START), ngăn chặn lắp đặt đường ống dẫn khí Phương Bắc 2, đóng cửa 2 lãnh sự quán cuối cùng ở Nga…

Nga cũng đáp trả bằng việc ngưng xuất nhập khẩu nông sản, thực phẩm, tổ chức diễn tập thực binh với bộ 3 vũ khí chiến lược, trên mặt đất, trên không và trên biển.

Cạnh tranh, căng thẳng, đối đầu giữa các nước lớn, nhất là giữa Mỹ và đồng minh với Trung Quốc biểu hiện tập trung trong mâu thuẫn giữa Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở và Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, dẫn đến sự ngăn cách, chia rẽ giữa các khu vực, một số tổ chức quốc tế và nhiều nước.

Chia rẽ trong các tổ chức quốc tế, khu vực

Mỹ tuyên bố rút hoặc sẽ rút khỏi một số tổ chức quốc tế, hiệp định, hiệp ước đa phương quan trọng. Có thể kể đến: Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu, Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA)… Lý do mà Mỹ đưa ra là gây bất lợi cho họ, tạo lợi thế cho Trung Quốc và các đối thủ khác.

Mâu thuẫn, đối đầu Mỹ - Trung, Mỹ - Nga và việc Mỹ rút khỏi một số tổ chức, hiệp định, hiệp ước song phương, đa phương gây chia rẽ, làm suy giảm vai trò của các tổ chức, cơ chế quốc tế; đồng thời, đặt đồng minh, đối tác và các nước khác trước sự lựa chọn khó khăn.

Chính sách của Tổng thống Trump đã đẩy không ít đồng minh, đối tác ra xa Mỹ, có một số việc “bằng mặt mà không bằng lòng”. Có những nước thành viên EU không đồng tình với một số lệnh trừng phạt vì liên quan đến Iran, Nga, Cuba và hành động gây sức ép của Mỹ với đồng minh.

Mỹ trừng phạt đồng minh Thổ Nhĩ Kỳ mua S-400 của Nga và căng thẳng trên vùng biển Đông Địa Trung Hải giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Hy Lạp, Cyprus cũng gây chia rẽ trong NATO, EU.

Tranh chấp chủ quyền, tranh giành địa bàn chiến lược

Mâu thuẫn, tranh chấp chủ quyền phức tạp ở Biển Hoa Đông giữa Trung Quốc với Nhật Bản và ở Biển Đông giữa Trung Quốc với một số nước ASEAN đe dọa an ninh, hòa hình, ổn định và hợp tác ở khu vực.

Súng đạn vừa tạm ngưng ở biên giới Trung-Ấn, ở Nagorno-Karabakh, nhưng xung đột, chiến tranh vẫn diễn ra ở Syria và một số nơi khác. Nga và Thổ Nhĩ Kỳ vừa hợp tác vừa xung đột lợi ích, cạnh tranh quyết liệt, sẵn sàng can dự quân sự, hỗ trợ cho các lực lượng đối đầu nhau ở Syria, ở Nagorno-Karabakh, Nam Kavkaz…

Đồng thời với cấm vận, Mỹ phối hợp với Israel tiến hành các hoạt động quân sự ngăn chặn tiềm năng phát triển vũ khí hạt nhân của Iran, sâu xa là làm sụp đổ chính quyền bị cho là tranh giành vị thế chiến lược với Mỹ ở khu vực.

Hành động ám sát nhà khoa học hạt nhân hàng đầu Iran đổ thêm dầu vào lửa, có thể thổi bùng đám cháy trước thời điểm chuyển giao quyền lực ở Mỹ, tạo ra vật cản ngăn chặn nỗ lực nối lại JCPOA.

Mỹ làm trung gian để Israel bình thường hóa, thiết lập quan hệ ngoại giao với 5 nước Arab (Ai Cập, Jordan, UAE, Bahrain và Sudan). Nhưng các quan hệ mới ấy lại đẩy các nước Arab vào tình trạng chia rẽ và càng làm mâu thuẫn giữa Israel với Palestin thêm căng thẳng.

Gắn kết và chủ động thích ứng

Trong bối cảnh ấy, nhiều nước, khu vực, tổ chức vẫn hướng tới liên kết, kết nối, hợp tác đa phương.

Với sự đồng thuận cao, Liên hợp quốc đã nhiều lần ra Nghị quyết kêu gọi Mỹ dỡ bỏ lệnh cấm vận Cuba. Vượt qua mâu thuẫn, chia rẽ giữa một số nước, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc bác nghị quyết gia hạn lệnh cấm vận vũ khí Iran do Mỹ đề xuất.

Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 75 thông qua Nghị quyết về hợp tác ASEAN - Liên hợp quốc năm 2020, đạt kỷ lục về số nước đồng bảo trợ.

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng ra các nghị quyết và hoạt động gìn giữ hòa bình, giảm thiểu xung đột, cứu trợ người dân chịu hậu quả của chiến tranh, nội chiến, thảm họa.

Liên hợp quốc cần cải tổ cả Hội đồng Bảo an và các cơ quan ra chính sách, nhằm đáp ứng sự thay đổi mạnh mẽ của tình hình.

Nhưng Liên hợp quốc vẫn là tổ chức quốc tế cao nhất, có vai trò quan trọng nhất, không thể thiếu trong xu thế chia rẽ, chủ nghĩa bảo hộ, chủ nghĩa dân tộc cực đoan và các thách thức an ninh toàn cầu gia tăng.

ASEAN là một điển hình cho xu thế liên kết, hợp tác đa phương. Vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, nhất là vòng xoáy cạnh tranh chiến lược, đối đầu giữa một số nước lớn, ASEAN đã cùng với các đối tác thực hiện thành công các mục tiêu đề ra, hoàn thành nhiều hội nghị, khối lượng kỷ lục các văn kiện, đề xuất nhiều sáng kiến thiết thực, trở thành tài sản chung của ASEAN và khu vực.

Trong đó có Tuyên bố “Tầm nhìn về ASEAN gắn kết và chủ động thích ứng”, Tuyên bố của Chủ tịch Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 36, 37, Tuyên bố chung Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN (ADMM) lần thứ 14 và Tuyên bố chung Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (ADMM+) lần thứ 7.

Các văn kiện, tuyên bố chung ghi nhận tầm quan trọng của kết nối, liên kết khu vực châu Á-Thái Bình Dương với Ấn Độ Dương và hợp tác trên nhiều lĩnh vực với ASEAN làm trung tâm. Đồng thời thể hiện sự đồng thuận, cam kết của ASEAN và các đối tác về sự cần thiết duy trì hòa bình, an ninh, ổn định ở khu vực, giải quyết bất đồng, tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Sự đồng thuận, cam kết và hợp tác giữa ASEAN với các đối tác không những tạo nguyên tắc, nền tảng cho hợp tác khu vực mà còn là điểm sáng về chủ nghĩa đa phương, tác động tích cực đối với thế giới.

Phương châm chỉ đạo “Gắn kết và chủ động thích ứng” không chỉ cho năm 2020, không giới hạn trong khu vực. Nếu không có các điểm sáng đó, thế giới, khu vực sẽ ảm đạm, buồn chán.

Đâu là căn nguyên

Bức tranh bối cảnh 2020 là sự đối lập giữa các sắc màu. Màu xám về suy thoái kinh tế, đói nghèo, màu đỏ của chiến sự, xung đột quân sự, màu vàng của đại dịch và thiên tai thảm họa. Cạnh tranh, chia rẽ, tranh chấp, đối đầu, xung đột bắt nguồn từ đâu?

Đại dịch Covid-19 và hậu quả của nó dẫn đến phong tỏa, đóng cửa biên giới, đứt gãy chuỗi cung ứng, sản xuất toàn cầu là tội nhân đầu tiên. Đại dịch, suy thoái, tài nguyên ngày càng khan hiếm kích thích chính sách, hành động tranh giành, chiếm đoạt, cưỡng đoạt, triệt hạ lẫn nhau.

Nhưng nguyên nhân cơ bản, trực tiếp, sâu xa là chủ nghĩa dân tộc cực đoan, chủ nghĩa bảo hộ, chính sách áp đặt luật chơi chung, tranh giành vị thế, lợi ích chiến lược theo ý đồ của một số nước lớn.

Xung đột giữa Mỹ cố bảo vệ ngôi vị số một với Trung Quốc đang vươn lên mạnh mẽ, kèm theo tham vọng và sự hiện diện trên toàn cầu, lôi kéo, xô đẩy nhiều nước, khu vực vào vòng xoáy cạnh tranh, chia rẽ.

Công suất dư thừa của nhiều nền công nghiệp quốc phòng hàng đầu và lợi nhuận khổng lồ từ xuất khẩu vũ khí cần thế giới, khu vực căng thẳng, đối đầu để mở rộng thị trường tiêu thụ.

Điều quan trọng là thế giới thiếu một “thuyền trưởng”, một “nhạc trưởng” đủ khả năng cầm chịch. Sứ mệnh đó, không ai gánh vác tốt hơn là Liên hợp quốc với những cải cách mạnh mẽ và sự ủng hộ của tất cả các quốc gia thành viên.

Đại dịch và suy thoái vẫn tiếp diễn

Một số nước đã sản xuất vaccine và đưa vào tiêm chủng rộng rãi trong năm 2021, nhưng công suất chỉ đáp ứng một phần nhu cầu thế giới. Nước nghèo, chậm phát triển khó mua đủ vaccine nếu không được hỗ trợ. Xuất hiện biến thể mới của virus SARS-CoV-2 sẽ gây khó khăn cho phòng chống đại dịch. Mâu thuẫn giữa mở cửa, nối lại hoạt động kinh tế và phong tỏa, giãn cách xã hội, làm gia tăng nguy cơ tái lây nhiễm tại các địa bàn xung yếu. Nếu chủ động phối hợp, phòng chống tích cực trên toàn cầu thì có thể cơ bản khống chế được đại dịch Covid-19 trong năm 2021. Ngược lại, đại dịch sẽ kéo dài hơn.

Nhiều khả năng, năm 2021, suy thoái kinh tế vẫn tiếp diễn, tốc độ tăng trưởng kinh tế vẫn giảm, chỉ một số ít nước có GDP dương. Ngân sách chi cho phòng chống đại dịch, hỗ trợ đời sống, khôi phục sản xuất rất lớn. Tình hình đó thúc đẩy chủ nghĩa bảo hộ, chủ nghĩa dân tộc cực đoan và cạnh tranh, tranh giành lợi ích. Một số nước lớn lợi dụng gây sức ép, buộc các nước gặp khó khăn về kinh tế phải chấp nhận thua thiệt thương mại, nhượng bộ lợi ích, chủ quyền quốc gia.

Mỹ mang gì cho thế giới

Dư luận nói người Mỹ bầu và trao cho thế giới một tổng thống. Có nghĩa là vừa thừa nhận vai trò, ảnh hưởng của Mỹ vừa dự cảm những thách thức phải đối mặt liên quan đến bầu cử tổng thống Hoa Kỳ.

Điều mà thế giới quan tâm nhất là chính sách ngoại giao, an ninh, quốc phòng của nhiệm kỳ Tổng thống mới. Thông điệp của ông Joe Biden “đưa nước Mỹ vĩ đại trở lại”. Trước hết, tân Tổng thống phải vượt qua sự chia rẽ sâu sắc trong xã hội Mỹ, đại dịch, suy thoái kinh tế, đối mặt với đa số tối thiểu ở Thượng viện nhiều khả năng vẫn do Đảng Cộng hòa nắm và những “vật cản chính sách” mà Tổng thống sắp mãn nhiệm Donald Trump đã cài đặt trước khi chuyển giao quyền lực.

Một số nhà chính trị, nghiên cứu quốc tế cho rằng 4 năm tới “con tàu Mỹ sẽ chênh vênh” nếu tân Tổng thống Joe Biden không giải quyết kịp thời các vấn đề cốt lõi cả đối nội và đối ngoại mà ông Donald Trump để lại.

Bàn cụ thể, đầy đủ về chính sách ngoại giao, an ninh, quốc phòng của Mỹ năm 2021 vào thời điểm chưa chính thức chuyển giao quyền lực, nội các chưa triển khai hoạt động có phần khó. Nhưng có thể căn cứ vào quan điểm, chính sách của Đảng Dân chủ, các tuyên bố, nhân sự đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Ngoại giao, Quốc phòng, Cố vấn An ninh quốc gia… và một số động thái của Tổng thống đắc cử để phác thảo đôi nét.

Các chính trị gia, nhà nghiên cứu quốc tế cho rằng ông Joe Biden khó có thể phục hồi các chính sách như thời Tổng thống Dân chủ Barack Obama. Bởi tình hình năm 2021 khác nhiều với 4 năm trước. Di sản của chính quyền Donald Trump không chỉ tác động mạnh mẽ đến thế giới mà còn ngấm sâu vào xã hội Mỹ, không dễ xóa bỏ. Tân Tổng thống Joe Biden cũng không thể đảo lộn toàn bộ chính sách theo kiểu “cách mạng”.

Phương án khả dĩ là “cải cách”, tức là thay đổi cách thức quan hệ với các đồng minh, đối tác và các nước khác nhằm “đưa nước Mỹ trở lại vĩ đại”. Theo đó, Mỹ coi trọng hợp tác với đồng minh, đối tác để giải quyết các vấn đề nổi cộm, đối phó với các thách thức toàn cầu, nhất là với Trung Quốc, Nga, Iran. Các nhà chính trị, nghiên cứu quốc tế hy vọng Mỹ có thể tham gia trở lại các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, cắt giảm vũ khí hạt nhân, CPTPP…

Cuối năm 2020, lưỡng viện Mỹ đã thông qua Đạo luật Ủy nhiệm (chi tiêu) quốc phòng năm 2021 với mức 740 tỷ USD, bổ sung nội dung “Sáng kiến răn đe Thái Bình Dương”. Điều đó có nghĩa là Mỹ sẽ tiếp tục chú trọng duy trì sức mạnh quân sự, nhất là ở Tây Thái Bình Dương, bảo vệ lợi ích chiến lược ở khu vực này.

Để khẳng định vai trò lãnh đạo thế giới, Mỹ phải can dự nhiều hơn, hoạt động nhiều hơn, chi tiêu nhiều hơn, trong khi nguồn lực quốc gia suy giảm. Việc Tổng thống Trump quyết định rút quân, giảm sự hiện diện quân sự trong một số cuộc chiến tranh kéo dài, không mấy hiệu quả ở Iraq, Afghanistan…, gây chia rẽ nội bộ, tạo điều kiện cho đối thủ chiếm lĩnh các “khoảng trống”.

Chủ trương thúc đẩy hợp tác với đồng minh, đối tác cũng không dễ thực hiện bởi xuất hiện những khác biệt lợi ích trong quan hệ với một số nước. Không ít đồng minh, đối tác của Mỹ có quan hệ khá sâu, thậm chí phụ thuộc vào kinh tế, công nghệ Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, Mỹ sẽ ưu tiên giải quyết vấn đề đối nội, kết hợp “khôi phục” và “cải cách” thận trọng một số lĩnh vực, nội dung chính sách đối ngoại, an ninh, quốc phòng với các đồng minh, đối tác quan trọng ở một số địa bàn chiến lược. Theo các nhà chính trị, nghiên cứu quốc tế, năm 2021, Mỹ sẽ khó hoặc không có bước đột phá nào.

Quan hệ Mỹ với Trung Quốc, Nga vẫn căng thẳng

Cả đảng Dân chủ, Cộng hòa và Tổng thống Joe Biden đều xác định Trung Quốc và Nga là 2 đối thủ, thách thức hàng đầu của Mỹ. Tùy lĩnh vực, địa bàn, thời điểm mà đối tượng này hay đối tượng kia nổi lên. Mỹ vẫn sẽ thực thi chính sách cứng rắn với Trung Quốc và Nga.

Với Trung Quốc, chính sách của Mỹ không thay đổi đột ngột, như tuyên bố của ông Joe Biden: “Tôi sẽ không có bất kỳ động thái tức thì nào”. Mỹ sẽ tập trung vào hành vi lạm dụng thương mại, đánh cắp sở hữu trí tuệ, cưỡng ép chuyển giao công nghệ, bán phá giá, trợ cấp chính phủ cho doanh nghiệp. Vấn đề Hồng Kông, Đài Loan, Biển Đông, dân chủ, nhân quyền vẫn là con bài của Mỹ. Tổng thống Joe Biden đã nói rõ cách thức đối phó “Chiến lược tốt nhất với Trung Quốc là đưa tất cả mọi người trong chúng ta lên cùng một con thuyền”.

Không ít lần Tổng thống Joe Biden cho rằng Nga mới là đối thủ số 1. Mặt trận chống Nga sẽ mở rộng, nhất là trên địa bàn trọng điểm chiến lược, không gian hậu Xô Viết. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov phát biểu thẳng thắn: chẳng mong điều gì tốt đẹp từ Tổng thống mới”.

Tham vọng xây dựng “EU địa chính trị”

EU nỗ lực giải quyết mâu thuẫn giữa một số nước thành viên về ngân sách phòng chống đại dịch, phục hồi kinh tế, vấn đề “hậu Brexit”. EU thể hiện sự quan tâm, chủ động hơn đối với các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, cắt giảm vũ khí hạt nhân, hiệp định thương mại tự do mới, an ninh, an toàn, tự do hàng hải, hàng không trong đó có Biển Đông...

Cùng với hy vọng về sự thay đổi cách thức quan hệ với đồng minh của Mỹ, EU củng cố sự thống nhất, đảm nhiệm trách nhiệm là một cực trong thế giới đa cực. Tuy nhiên, tham vọng xây dựng “EU địa chính trị” cũng gặp không ít cản trở từ sự khác biệt lợi ích giữa một số nước thành viên, mâu thuẫn giữa Hy Lạp, Cyprus với Thổ Nhĩ Kỳ, nước có nguyện vọng gia nhập EU và trong quan hệ tổng thể với Trung Quốc, Nga.

Châu Á - Thái Bình Dương

Vẫn là một địa bàn trọng điểm chiến lược, nhiều tiềm năng. Sự hiện diện, can dự, cạnh tranh, đối đầu giữa các nước lớn, mà biểu hiện tập trung ở Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở của Mỹ và Bộ Tứ (Quad) với Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI) của Trung Quốc là vấn đề nổi bật nhất của khu vực.

Nhiều điểm nóng vẫn tiềm ẩn, nhiều vấn đề phức tạp khó có thể giải quyết nếu không có sự hợp tác, liên kết khu vực, liên khu vực vì lợi ích chung. Dù vậy, với các hiệp định thương mại tự do mới, động thái tích cực vừa qua, châu Á-Thái Bình Dương sẽ vẫn là một trong những khu vực phát triển năng động nhất.

Thành công của ASEAN trong năm 2020 thông qua nhiều hội nghị, sáng kiến về phòng chống đại dịch, kế hoạch phục hồi tổng thể, đồng thuận, cam kết của cộng đồng với các đối tác về sự cần thiết duy trì hòa bình, an ninh, hợp tác, giải quyết các vấn đề bằng biện pháp hòa bình, tuân thủ luật pháp quốc tế, khẳng định vai trò trung tâm, kết nối khu vực của ASEAN.

Tinh thần “gắn kết và chủ động thích ứng” sẽ lan tỏa, góp phần củng cố chủ nghĩa đa phương, liên kết, kết nối khu vực, liên khu vực, thúc đẩy châu Á - Thái Bình Dương phát triển.

Trung Đông - Bắc Phi vẫn là “điểm nóng”

Dự báo tình hình Trung Đông - Bắc Phi không thể không nhắc tới cái gọi là “Mùa Xuân Arab” bắt đầu từ 10 năm trước. Trước “Mùa Xuân Arab”, nhiều nước ở Trung Đông – Bắc Phi đang ổn định, khá phồn vinh như Iraq, Libya, Syria… Tunisia có nền giáo dục đứng thứ 17, sức cạnh tranh của nền kinh tế xếp thứ 40 thế giới; Libya có chỉ số phát triển con người (HDI) cao nhất, tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong thấp nhất châu Phi.

Không thể phủ nhận Trung Đông - Bắc Phi cũng tồn tại những vấn đề phức tạp cần điều chỉnh, thay đổi. Tuy nhiên, người ta điều chỉnh, sửa sai bằng cách làm sai lầm, tệ hại hơn, lôi kéo, kích động dân chúng biểu tình, tiến hành đảo chính quân sự, lật đổ, thay thế chính quyền cũ bằng chính quyền mới, chưa được định hình đúng đắn, rõ ràng, không thể kiểm soát tình hình, thậm chí chỉ nhằm tranh giành quyền lực giữa các sắc tộc, phe phái.

Bên ngoài, có kẻ “thả thính”, có kẻ nhân “đục nước thả câu” và có kẻ “khuấy cho đục nước để bắt cá”. Kết cục là những Libya, Syria, Yemen… trở thành chiến trường của nhiều phe phái, nhiều nước lớn. Quyền tự quyết hiện không nằm trong tay chính phủ. Người dân gánh chịu hậu quả thảm khốc của xung đột, chiến tranh, mơ trở lại ngày xưa cũng khó.

Một khi, bên trong vẫn phụ thuộc vào sự can dự của các nước lớn, thì tình hình Trung Đông - Bắc Phi vẫn bế tắc, vẫn tiếp tục là “điểm nóng” khó hạ nhiệt. Một số nước Trung Đông - Bắc Phi có thể là con bài mặc cả, trao đổi giữa các nước lớn.

Biến động chính phủ Israel cuối tháng 12 không chỉ là vấn đề quốc gia, mà ảnh hưởng lớn đến khu vực, quan hệ với các nước Arab, Palestine. Những động thái gần đây giữa Mỹ, Israel với Iran, không loại trừ đám cháy bùng phát.

Nhu cầu và động lực liên kết đa phương

Căng thẳng, đối đầu giữa Mỹ với Trung Quốc, Nga và các thách thức an ninh toàn cầu khác đẩy nhiều nước sát lại gần nhau. Đó là sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa Ấn Độ với Australia, Nga với Iran, đáng chú ý nhất là giữa Nga với Trung Quốc.

Mới đây, trả lời câu hỏi về khả năng lập liên minh quân sự Nga - Trung Quốc, Tổng thống Putin nói: chắc chắn có thể hình dung được, thời gian sẽ cho biết việc này tiến triển tới đâu. Chúng tôi chưa đặt mục tiêu đó… Chúng tôi cũng không loại trừ khả năng đó. Trung Quốc hoan nghênh một cách thận trọng. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói bình luận của Tổng thống Putin “thể hiện tầm cao và bản chất đặc biệt” của quan hệ Nga - Trung.

Ngày 15/12, Bộ trưởng Quốc phòng 2 nước ký kết Nghị định thư về việc gia hạn Hiệp định thông báo lẫn nhau về phóng tên lửa đạn đạo và tên lửa vận tải vũ trụ giữa chính phủ CHND Trung Hoa và chính phủ Liên bang Nga. Đây là minh chứng sinh động cho quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Nga - Trung.

Hai nước có lợi ích chung trong hợp tác, ủng hộ lẫn nhau đối phó với sức ép từ Mỹ và đồng minh. Nga cần nguồn tài chính, thương mại từ Trung Quốc. Trung Quốc cần công nghệ quân sự Nga. Và hơn nữa là mũi tên nhắm vào Mỹ.

Tới đây, có thể thêm một số hợp tác an ninh, quốc phòng, khoa học công nghệ, kinh tế. Tuy không đến mức “đồng sàng dị mộng”, nhưng hai nước có những khác biệt lợi ích, tồn tại trong vấn đề sở hữu, chuyển giao công nghệ quân sự tiên tiến và vùng Viễn Đông… Do đó, như nhận định của một số chuyên gia, nhà nghiên cứu quốc tế, phát triển thành liên minh quân sự là điều rất khó khả thi.

Việt Nam bước vào giai đoạn mới

Năm 2020 và trong cả nhiệm kỳ, tình hình đột biến chưa từng có, nhưng chúng ta vẫn đạt những thành tựu nổi bật. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng nhiều lần khẳng định: đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay.

Năm 2021, dấu mốc quan trọng, mở đầu cho một giai đoạn mới, hướng tới kỷ niệm 100 thành lập Đảng và 100 năm thành lập nước. Khó khăn, thách thức và thuận lợi, thời cơ vẫn đan xen. Nhưng thành công vang dội, toàn diện, trọn vẹn và thực chất trong năm Chủ tịch ASEAN, truyền thống đoàn kết, nhân ái trong đại dịch, dự thảo Văn kiện và các hoạt động tiến tới Đại hội lần thứ XIII của Đảng tạo nền tảng vật chất và tinh thần để xây dựng, phát triển đất nước, gia tăng vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế trong giai đoạn 2021-2025 và tầm nhìn đến năm 2030, 2045.

Theo văn hóa Á Đông, nhiều nước gọi năm 2021 là Tân Sửu. Trâu chậm nhưng chắc, có sức chịu đựng cao. Hy vọng năm Tân Sửu sẽ vượt qua khó khăn, thách thức, phục hồi, tạo đà phát triển cho những năm tiếp theo.

Theo Baoquocte