Bài toán khủng hoảng Biển Đỏ chưa có lời giải

Tình hình căng thẳng kéo dài hai tháng qua tại Biển Đỏ đã gây ra sự chuyển hướng lớn nhất trong hoạt động thương mại quốc tế trong hàng chục năm qua. Tình trạng gián đoạn này đang lan rộng, làm dấy lên lo ngại về những tác động kinh tế sâu rộng hơn.

Trong bối cảnh các thủy thủ yêu cầu tăng lượng gấp đôi và chi phí bảo hiểm cũng tăng vọt, các hãng tàu đang tránh xa tuyến đường vẫn thường là nơi vận chuyển 12% thương mại đường biển của toàn thế giới. Theo nền tảng kho vận (logistics) số Flexport, hơn 500 tàu container đáng lẽ sẽ đi qua Biển Đỏ, vận chuyển mọi mặt hàng từ áo quần và đồ chơi đến phụ tùng ô tô, giờ đây đang chấp nhận mất thêm hai tuần để đi vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực Nam châu Phi. Số tàu này chiếm khoảng 25% tổng năng lực chuyên chở container trên toàn thế giới.

Ông Vincent Iacopella, một chuyên gia về logistics của công ty Alba Wheels Up, cho biết chi phí vận chuyển đường biển chưa từng gia tăng nhanh như thế này kể từ thời kỳ thiếu hụt container trong đại dịch COVID-19. Công ty nhận đặt tàu Freightos cho biết chi phí vận chuyển bằng container từ Trung Quốc đến Biển Địa Trung Hải đã tăng hơn gấp bốn lần kể từ tháng 11 năm ngoái.

Các công ty cũng đang vật lộn để thích ứng với tình hình này. Volvo Car AB và Tesla Inc. đã thông báo tạm dừng sản xuất tại các nhà máy ở châu Âu do không thể nhận được phụ tùng từ các nhà cung cấp ở châu Á. Các công ty bán lẻ của Anh Tesco Plc và Marks & Spencer Group Plc đã cảnh báo nguy cơ chi phí gia tăng. Trong khi đó, Maersk, hãng tàu lớn thứ hai thế giới, tuần trước cảnh báo tình trạng gián đoạn này sẽ kéo dài ít nhất vài tháng nữa.

Tác động kinh tế của tình trạng gián đoạn này sẽ ngày càng lan rộng và ảnh hưởng lớn hơn.

Bà Christine Lagarde, Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), nhận định nguy cơ nguồn cùng bị tắc nghẽn trở lại là một trong bốn yếu tố rủi ro lớn nhất mà bà đang theo dõi. Sự tăng mạnh của giá dầu cũng là một nguy cơ khác với lạm phát, nếu xung đột ở Biển Đỏ làm gián đoạn nguồn cung “vàng đen”.

Bloomberg Economics cho rằng nguy cơ đối với lạm phát từ chi phí vận chuyển gia tăng có thể là một nguyên nhân để các ngân hàng trung ương trì hoãn việc hạ lãi suất. Các chuyên gia kinh tế của JPMorgan Chase & Co dự đoán lạm phát hàng hóa toàn cầu sẽ tăng 0,7 điểm phần trăm trong nửa đầu năm nay nếu tình trạng này kéo dài.

Các chuyên gia nhận định, tác động từ cuộc khủng hoảng ở Biển Đỏ còn nghiêm trọng hơn ảnh hưởng từ vụ tàu Ever Given bị mắc kẹt khoảng một tuần ở Kênh đào Suez vào năm 2021. Nếu kéo dài, ảnh hưởng từ căng thẳng ở Biển Đỏ có thể ngang bằng với Cuộc khủng hoảng năm 1956 đã từng khiến Kênh đào Suez đóng cửa trong 5 tháng.

Bên cạnh đó, Bloomberg Intelligence ước tính việc thay đổi lộ tình vận tải đã khiến quãng đường vận chuyển dài thêm khoảng 40%. Với các công ty nhập khẩu, điều này có nghĩa là hàng hóa sẽ đến chậm, chi phí gia tăng, các phụ tùng quan trọng bị mắc kẹt trên biển, trong khi phương án thay thế là đường hàng không cũng có nhiều hạn chế. Khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không từ Việt Nam sang châu Âu, nhất là với mặt hàng quần áo, đã tăng 62/5 trong tuần kết thúc vào ngày 14/1, theo công ty Xeneta. Các hãng vận chuyển khác lại lựa chọn đường bộ, đi qua Kazakhstan, vòng qua Nga để đưa hàng hóa đến châu Âu.

Bên cạnh đó, giá năng lượng châu Âu trước sức ép tăng do các tàu vận chuyển đổi hướng. Ngày càng có nhiều sản phẩm dầu mỏ và tàu chở dầu thô chuyển hướng khỏi Biển Đỏ và Kênh đào Suez.

Các chuyến hàng vận chuyển dài hơn đối với các thùng dầu ở Trung Đông thay thế dòng chảy dầu từ Nga sang châu Âu đã gây ra các vấn đề về nguồn cung. Điều này dẫn đến sự thay đổi lớn trong hoạt động giao thương của châu Âu và thúc đẩy các nhà cung cấp dầu thô của Lưu vực Đại Tây Dương bao gồm Mỹ và Brazil.

Sự chậm trễ trong việc giao hàng - bao gồm các sản phẩm dầu thô, dầu diesel và khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) - tùy theo loại hàng hóa được vận chuyển. Tàu vận chuyển LNG di chuyển nhanh hơn tàu chở dầu vì chúng nhẹ hơn và có thể di chuyển với tốc độ 21 hải lý/giờ so với 12-13 hải lý/giờ của tàu chở dầu thô.

Giới chuyên gia dự báo các tàu chở dầu trên thị trường giao ngay sẽ chứng kiến giá cước vận tải tăng và lưu ý rằng trong vài ngày qua số tàu chở dầu chở “sản phẩm sạch” như dầu diesel và xăng đã tăng lên.

Hoa Nguyễn