Liên Hợp Quốc nỗ lực tháo gỡ nút thắt trên thị trường ngũ cốc

Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres ngày 1/9 cho biết đã gửi Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Lavrov các đề xuất cụ thể để khôi phục thỏa thuận Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen, thỏa thuận cho phép xuất khẩu ngũ cốc Ukraine an toàn qua các cảng ở Biển Đen.

Nga đã rút khỏi thỏa thuận này vào tháng 7 - một năm sau khi được Liên hợp quốc và Thổ Nhĩ Kỳ làm trung gian - phàn nàn rằng việc xuất khẩu lương thực và phân bón của họ gặp trở ngại và không có đủ ngũ cốc của Ukraine để đến các nước có nhu cầu.

Bức thư của TTK Guterres được đưa ra trước cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Tayyip Erdogan. Các cuộc gặp sắp tới của hai nhà lãnh đạo cũng  chủ yếu thảo luận về xuất khẩu ngũ cốc của Biển Đen.

Thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen nhằm chống lại cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu mà Liên Hợp Quốc cho rằng đã trở nên tồi tệ hơn do cuộc xâm lược Ukraine vào tháng 2 năm 2022 của Nga. Nga và Ukraine đều là những nước xuất khẩu ngũ cốc hàng đầu.

Ông Guterres chia sẻ: “Tôi tin rằng chúng tôi đã đưa ra một đề xuất có thể là cơ sở cho việc gia hạn nhưng phải ổn định”.

Ông nhận định thêm “Chúng ta không thể có một sáng kiến Biển Đen chuyển từ khủng hoảng này sang khủng hoảng khác, từ đình chỉ này sang đình chỉ khác. Chúng ta cần phải có một động thái mới để giúp tháo gỡ và mang lại lợi cho tất cả các bên.”

Một nhà ngoại giao Nga trước đó cũng có đề cập rằng những thông tin trong thư cũng không mới thực ra chỉ là “tóm tắt những ý tưởng trước đây của Liên hợp quốc, vốn không có hiệu quả”.

Một diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Nga Lavrov trước đó cho biết, sau cuộc gặp với Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan ở Moscow, rằng Nga không thấy dấu hiệu nào cho thấy họ sẽ nhận được những đảm bảo cho phép nước này nối lại thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen.

Nga cho biết nếu nhu cầu cải thiện hoạt động xuất khẩu ngũ cốc và phân bón của nước này được đáp ứng, nước này sẽ xem xét khôi phục thỏa thuận Biển Đen.

Một trong những yêu cầu chính của Moscow là Ngân hàng Nông nghiệp Nga được kết nối lại với hệ thống thanh toán quốc tế SWIFT. EU đã cắt hệ thống này vào tháng 6 năm 2022.

Trong khi xuất khẩu thực phẩm và phân bón của Nga không phải chịu lệnh trừng phạt của phương Tây sau khi Nga xâm chiếm Ukraine, Moscow cho biết những hạn chế về thanh toán, hậu cần và bảo hiểm đã cản trở việc vận chuyển.

Ông Guterres cho biết: “Chúng tôi có một số giải pháp cụ thể… cho phép tiếp cận hiệu quả hơn thực phẩm và phân bón của Nga với thị trường toàn cầu với mức giá phù hợp. Tôi tin rằng, bằng cách làm việc nghiêm túc, chúng ta có thể có được giải pháp tích cực cho mọi người”.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov và người đồng cấp Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan sẽ thảo luận về đề xuất của Moscow về một giải pháp thay thế cho thỏa thuận ngũ cốc ở Biển Đen trong tuần này.

Theo kế hoạch, Nga sẽ gửi một triệu tấn ngũ cốc tới Thổ Nhĩ Kỳ với mức giá chiết khấu, với sự hỗ trợ tài chính từ Qatar, để chế biến tại Thổ Nhĩ Kỳ và gửi đến các nước có nhu cầu nhất.

Ông chia sẻ, “Chúng tôi coi dự án này là giải pháp thay thế tối ưu cho thỏa thuận Biển Đen.”

Kể từ khi rút khỏi Thoả thuận, Nga liên tục tấn công các cảng và kho ngũ cốc của Ukraine, khiến Ukraine và phương Tây cáo buộc nước này sử dụng thực phẩm làm vũ khí chiến tranh.

Về phía mình, Nga cho biết họ từ bỏ thỏa thuận vì có quá ít ngũ cốc đến được các nước nghèo nhất và vì nước này vẫn gặp trở ngại trong việc xuất khẩu ngũ cốc và phân bón của mình do các lệnh trừng phạt của phương Tây ảnh hưởng đến các khoản thanh toán, bảo hiểm và tiếp cận cảng.

Điện Kremlin tuần qua cho biết Nga vẫn là nhà cung cấp ngũ cốc đáng tin cậy bất chấp những trở ngại do các nước phương Tây tạo ra và tình trạng thiếu lương thực ở châu Phi không liên quan gì đến Moscow.

Hồi tháng 7, Nga đã rút khỏi thỏa thuận kéo dài một năm cho phép Ukraine, một trong những nhà xuất khẩu lớn nhất thế giới, vận chuyển ngũ cốc từ các cảng Biển Đen bất chấp sự xâm lược và kiểm soát quân sự của Nga đối với vùng biển Ukraine, đồng thời làm dịu giá cả toàn cầu tăng vọt.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov chia sẻ trong một cuộc họp ngắn về những cáo buộc được đưa ra bởi người đứng đầu Hội đồng An ninh Ukraine rằng Moscow đang gây ra nạn đói ở châu Phi, nơi nhiều quốc gia phụ thuộc vào ngũ cốc nhập khẩu.

Tuy nhiên, ông Peskov thẳng thắn chia sẻ rằng những cáo buộc đó "hoàn toàn vô căn cứ, sai trái và cố tình xuyên tạc thực tế".

"Tình trạng thiếu ngũ cốc và lương thực ở lục địa châu Phi không liên quan gì đến đất nước chúng tôi."

"Nga, ngay cả bây giờ, mặc dù thực tế là thỏa thuận không còn hiệu quả, vẫn giữ một quan điểm có trách nhiệm. Chắc các bạn quốc tế vẫn có nghe đến sáng kiến gửi ngũ cốc miễn phí đến các nước nghèo nhất ở lục địa châu Phi."

Hoa Nguyễn-Theo reuters