Cách Nhật Bản cứu doanh nghiệp zombie: Để họ phá sản!

Nhiều năm tăng trưởng chậm chạp và suy giảm dân số khiến các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản phải chật vật hoạt động dưới sự trợ giúp hạn chế của nhà nước. Và chính phủ nước này "cứu" doanh nghiệp "zombie" bằng cách để họ tự phá sản!

Các doanh nghiệp vừa và nhỏ chiếm khoảng 70% tổng số việc làm tại Nhật, hiện đang phải đối mặt với sự xáo trộn khi các hỗ trợ từ thời kỳ đại dịch giảm dần và lãi suất tăng lần đầu tiên trong 17 năm.

Theo số liệu từ Teikoku Databank, có khoảng 251.000 công ty đã trở thành "doanh nghiệp zombie" vào năm ngoái. Đây là con số cao nhất trong hơn 10 năm qua. Phần lớn các công ty này có 300 nhân viên trở xuống. 

Ba quan chức chính phủ cấp cao của Nhật cho biết chính phủ nước này sẵn sàng để các công ty hoạt động kém hiệu quả phá sản. Điều này phản ánh nhu cầu cấp thiết phải thay thế các doanh nghiệp trì trệ bằng những doanh nghiệp có khả năng tăng trưởng cao hơn. Nhưng quá trình này sẽ diễn ra một cách âm thầm và chậm rãi. Một quan chức khẳng định lo ngại: "Tương lai của Nhật Bản chắc chắn sẽ ảm đạm nếu không thể nâng cao năng suất lao động".

Nhật Bản đứng thấp hơn mức trung bình của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về tiền lương hàng năm và GDP bình quân đầu người. GDP của Nhật Bản hiện chỉ đạt 33.834 USD, đứng sau Pháp và Italy.

Các quan chức này cho rằng quan điểm trên là một sự thay đổi rõ ràng đối với một quốc gia thường tránh việc phá sản và không ngại “hy sinh” năng suất để bảo vệ các việc làm hiện có. Động thái này sẽ giúp Nhật Bản tập trung lực lượng lao động và vốn đầu tư vào các công ty năng suất nhất trong một thị trường lao động thắt chặt, từ đó thúc đẩy tiền lương.

Thủ tướng Fumio Kishida đã gây áp lực để các công ty để tăng lương. Theo tổ chức công đoàn Rengo, mức tăng lương trung bình năm nay, 5,1% là mức cao nhất trong 30 năm, trong đó các công ty nhỏ hơn đạt trung bình 4,5%. Điều này sẽ khiến các công ty không có khả năng chi trả buộc phải tự phá sản.

Các quan chức cũng cho biết thêm, Chính phủ Nhật Bản chắc chắn mong đợi các công ty không hiệu quả sẽ bị “xóa sổ” thông qua các vụ mua bán và sáp nhập (M&A), thay vì tình trạng phá sản và sa thải quy mô lớn. Chính phủ có các trung tâm hỗ trợ để tư vấn cho các doanh nghiệp nhỏ về M&A. Theo số liệu của chính phủ, khoảng 1.681 công ty nhỏ đã được mua lại với sự giúp đỡ của các trung tâm này trong năm tài chính kết thúc vào tháng 3/2023.

Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cho biết, tình trạng phá sản hiện đang "có xu hướng tăng nhẹ" và đã trở lại mức trước đại dịch, trong khi người lao động đang chuyển việc để có điều kiện làm việc tốt hơn, trong đó có mức lương cao hơn.

Đáng chú ý, áp lực lên đồng yen phản ánh nỗi lo về tăng trưởng tiền lương tại Nhật Bản. Đồng yen yếu có nguy cơ làm giảm lợi ích của việc tăng lương được mong đợi từ lâu mà các nhà hoạch định chính sách hy vọng sẽ thúc đẩy một chu kỳ kinh tế lành mạnh. Bất chấp đà tăng, yếu tố thúc đẩy việc bán tháo đồng yen - chênh lệch lãi suất giữa Nhật Bản và Mỹ - vẫn không thay đổi.

Masato Kanda, Thứ trưởng Bộ Tài chính phụ trách các vấn đề quốc tế, nhà ngoại giao tiền tệ hàng đầu của Nhật Bản, từ chối bình luận về việc liệu chính phủ và Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) có can thiệp vào thị trường tiền tệ vào cuối ngày 12/7 hay không. Đồng yen đã tăng lên mức cao nhất trong khoảng ba tuần ở mức 157 yen đổi 1 USD.

Viện Nghiên cứu Nhật Bản ước tính rằng việc đồng yen giảm 10% trong một năm sẽ khiến thu nhập hàng năm của nhân viên, bao gồm cả tiền thưởng, tại các nhà sản xuất lớn tăng 5,7%.

Hoa Nguyễn