Người cao tuổi là lực lượng lao động tiềm năng tại Nhật Bản

Mới đây, dữ liệu từ trung tâm việc làm thuộc Chính phủ Nhật Bản cho thấy số người từ 65 tuổi trở lên đang tìm kiếm việc ở Nhật Bản đã tăng hơn gấp đôi trong thập kỷ qua. Lao động cao tuổi được xem là tia hy vọng mới cho Nhật Bản trong bối cảnh lực lượng lao động tại nước này đang ngày càng thu hẹp.

Khảo sát nhanh hơn 100 người tìm việc đến quầy tư vấn của Trung tâm Việc làm Hello Work cho thấy, lượng người đến xin việc có chiều hướng “già hóa” trong những năm gần đây. Từ năm 2001 đến năm 2018, những người trong độ tuổi từ 25 đến 29 là nhóm người đông nhất tới tìm việc tại Hello Work.

Nhưng hiện nay, lượng lao động từ 65-75 tuổi đang ngày càng nhiều hơn. So sánh số lượng người tìm việc trung bình từ tháng 1-11/2023 với 10 năm trước đó, những người tìm việc trong độ tuổi 25-29 tuổi đã giảm 100.000 người, xuống còn 196.000 người, trong khi những người tìm việc từ 65 tuổi trở lên tăng từ 140.000 người lên 256.000 người.

Tỷ lệ người tìm việc từ 65 tuổi trở lên là 13%, tăng mạnh so với mức 5% của 10 năm trước. Nếu tính cả những người từ 55 tuổi trở lên thì nhóm này chiếm 1/3 tổng số người tìm việc tại Nhật Bản. Ngoài những thay đổi về nhân khẩu học do dân số già ở Nhật Bản, luật lao động của nước này cũng đang có tác động tới diễn biến này.

Các công ty được yêu cầu tuyển dụng lao động đến 65 tuổi, nhưng đối với những người từ 65 tuổi đến 70 tuổi, các công ty chỉ được khuyến khích cung cấp việc làm. Một số người lớn tuổi muốn tiếp tục làm việc phải tìm kiếm việc làm ở một ngành khác. Tỷ lệ người lớn tuổi tìm việc tìm được việc làm thành công ở Nhật Bản có xu hướng thấp hơn. Trong dữ liệu mới nhất từ tháng 11/2023, tỷ lệ tìm việc thành công nói chung là 27%, trong khi tỷ lệ tìm việc thành công ở những người từ 65 tuổi trở lên là 21%.

Đại diện của Hello Work - một trung tâm chuyên tư vấn việc làm tại Ikebukuro cho biết: “Công việc văn thư rất phổ biến ở người cao tuổi, nhưng những cơ hội việc làm nhiều hơn dành cho họ lại là những công việc như quản lý tòa nhà chung cư và đội dọn dẹp”. Công ty này tổ chức các buổi hội thảo dành cho người cao tuổi khoảng ba lần một tháng, khuyến khích họ tìm hiểu nhiều ngành nghề khác nhau.

Một số công ty trong các ngành thường xuyên thiếu lao động đang nỗ lực tuyển dụng nhiều người cao tuổi hơn. Công ty nhân sự Staff Service Holdings chia công việc chăm sóc điều dưỡng thành 48 nhiệm vụ, như giúp người ra khỏi giường, cho ăn, tắm rửa và dọn dẹp. Điều này nhằm mục đích mở rộng cơ hội cho những người không có kinh nghiệm trong lĩnh vực điều dưỡng. Do vậy, số lượng người cao tuổi làm việc trong lĩnh vực chăm sóc điều dưỡng thông qua các dịch vụ của công ty đã tăng gấp ba lần trong 4 năm qua.

Theo tính toán, chỉ riêng lương hưu có thể không cung cấp đủ thu nhập cho những người già tại Nhật Bản. Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản ước tính vào năm 2019 rằng, một quỹ dự phòng trị giá 20 triệu yen (139.000 USD theo tỷ giá hiện tại) là cần thiết cho cuộc sống sau khi nghỉ hưu của mỗi người, mặc dù một số người cho rằng con số này vẫn không đủ.

Theo dữ liệu từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), vào năm 2022, 52% dân số Nhật Bản từ 65 tuổi đến 69 tuổi tham gia thị trường lao động, mức cao nhất trong số 37 quốc gia có cung cấp dữ liệu. Tỷ lệ này ở Mỹ là 33%, Anh là 26% và Đức là 20%.

Đáng chú ý, tỷ lệ công ty tuyển dụng lao động trên 70 tuổi của Nhật tăng gấp đôi trong thập kỷ qua, lên 40%. Các ngành đang đối mặt với tình trạng thiếu lao động nghiêm trọng thường có tỷ lệ lao động lớn tuổi cao, trong đó tỷ lệ này là 15% trong ngành xây dựng và chăm sóc điều dưỡng, và hơn 10% trong ngành vận tải. Khoảng 30% tài xế taxi và xe buýt nằm trong nhóm từ 65 tuổi trở lên.

Nhật vốn quy định tuổi nghỉ hưu là 60, tuy nhiên, nước này sửa luật vào năm 2013, yêu cầu các công ty tiếp tục để nhân viên làm việc cho đến 65 tuổi nếu người lao động muốn. Các doanh nghiệp ban đầu phản đối sự thay đổi này vì sợ tăng chi phí. Để xây dựng đất nước hùng mạnh và cạnh tranh, Nhật Bản cần thúc đẩy sự tham gia của người lao động cao tuổi vào lực lượng lao động. Lao động lớn tuổi sẽ là chìa khóa cứu cánh trong bối cảnh xứ sở hoa anh đào ngày càng khan hiếm người làm.

Hoa Nguyễn