Shinzo Abe, một cuộc đời nhiều dấu ấn

Cựu Thủ tướng Shinzo Abe, thủ tướng tại nhiệm lâu nhất trong lịch sử Nhật Bản, đã qua đời ngày 8/7 sau một vụ ám sát khi ông đang phát biểu tại một sự kiện vận động tranh cử. Trong suốt thời gian tại nhiệm, ông đã hết mình cống hiến và để lại nhiều dấu ấn đặt biệt cho sự phát triển của quốc gia và toàn cầu.

Ông Shinzo Abe được ghi nhận là vị Thủ tướng có số ngày tại vị liên tiếp dài nhất trong lịch sử Nhật Bản với 2.799 ngày, đồng thời có tổng thời gian làm Thủ tướng lâu nhất.

Hai lần từ chức khi nhiệm kỳ Thủ tướng còn dang dở, ông Abe đều xin lỗi người dân “từ tận đáy lòng” bởi sức khỏe không đủ đáp ứng để ông làm những điều tốt nhất cho đất nước. Người dân xứ sở Mặt trời mọc trân trọng và hiểu rằng, trong suốt thời gian tại vị, ông Abe đã hết mình cống hiến, đem lại những thành quả đáng kể cho sự nghiệp phát triển quốc gia và có ảnh hưởng ở phạm vi quốc tế.

Ông Shinzo Abe sinh năm 1954, là “con nhà nòi” trong một gia đình chính trị nổi tiếng. Ông ngoại của ông, Nobusuke Kishi, là Thủ tướng Nhật Bản giai đoạn 1957-1960. Cha là ông, Shintaro Abe, giữ chức ngoại trưởng giai đoạn 1982-1986. Sau khi tốt nghiệp ngành khoa học chính trị tại Đại học Nam California (Mỹ), ông đã nỗ lực làm việc và thăng tiến qua các cấp bậc như trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao (1982), Nghị sĩ Quốc hội (Hạ viện) và Ủy viên thường trực của Ủy ban Đối ngoại Hạ viện (1993); Phụ trách các vấn đề xã hội của Đảng Dân chủ Tự do (LDP)(1999); Phó chánh văn phòng Nội các của Chính phủ(2000); Tổng thư ký LDP (2003). Ông trở thành Chánh văn phòng nội các cho Thủ tướng Junichiro Koizumi vào năm 2005 và đã thay thế ông Koizumi trở thành lãnh đạo đảng cũng như vị Thủ tướng thứ 90 của Nhật Bản một năm sau. Khi đó, ông mới 52 tuổi và là vị Thủ tướng trẻ nhất Nhật Bản thời hậu chiến.

Chính sách đối ngoại

Ở phương diện đối ngoại, Thủ tướng Abe đã giúp Nhật Bản không ngừng nâng cao vị thế, xây dựng được những mối quan hệ thực chất với các nhà lãnh đạo thế giới. Ông Abe đã thành công trong cân bằng giữa các siêu cường, củng cố mối quan hệ của Nhật Bản với các nước khác trong lục địa châu Á. Với tầm nhìn về một "Ấn Độ - Thái Bình Dương tự do và mở", chính trị gia này đã củng cố mối quan hệ kinh tế giữa Nhật Bản và khu vực thông qua chính sách đầu tư tích cực.

Ông Yoichi Funabashi, Chủ tịch Viện Nghiên cứu châu Á - Thái Bình Dương, cho biết: “Ấn Độ và Đông Nam Á hoan nghênh một Nhật Bản quyết đoán hơn với tư cách là một nhân tố chủ động và ổn định trong khu vực”.

Ông Abe đã thúc đẩy hợp tác quân sự chặt chẽ hơn với Mỹ trong nỗ lực tăng cường sức mạnh phòng vệ quốc gia, củng cố quan hệ đồng minh chiến lược với Mỹ, vốn đã bị rạn nứt dưới thời các chính quyền của Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ). Mối quan hệ Nhật Bản - Trung Quốc cũng nồng ấm hơn dưới thời của vị chính khách này.

Ông Abe cũng đã thuyết phục thành công để Tokyo đăng cai Thế vận hội Olympic 2020, cam kết rằng nhà máy hạt nhân Fukushima sẽ nằm trong tầm kiểm soát.

Shihoko Goto, nhà phân tích của Trung tâm Wilson, từng nhận xét về thành tựu của ông Shinzo Abe: "Sức mạnh của Abe là ông có một tầm nhìn dài, đầy tham vọng đối với Nhật Bản và vị thế toàn cầu của nước này. Ngoài việc thúc đẩy Nhật Bản là nước đi đầu về tự do thương mại và chủ nghĩa đa phương, ông ấy cũng muốn đất nước khẳng định lại vị thế quân sự và đóng vai trò lớn hơn trong an ninh khu vực."

Chính sách trong nước

Trong suốt cuộc đời hoạt động chính trị của mình, cựu Thủ tướng Shinzo Abe đã có những đóng góp quan trọng trong việc định hình đất nước Nhật Bản thời hiện đại. Khả năng mang lại sự thịnh vượng và ổn định kinh tế cho đất nước đã hỗ trợ ông Abe có thời gian cầm quyền dài kỷ lục.

Sebastian Maslow, chuyên gia về Nhật Bản tại Đức bình luận: “Thiết lập ổn định chính trị được coi là thành công then chốt của ông Abe.”

Ông Maslow lưu ý thêm rằng dưới sự lãnh đạo của Thủ tướng Abe, liên minh cầm quyền giữa LDP với Đảng Công minh đã giành thắng lợi trong 6 cuộc bầu cử Hạ viện liên tiếp.

Từ năm 2017, ông Abe đã ấp ủ mong muốn về việc tạo ra một quân đội Nhật Bản mạnh mẽ hơn, không chỉ xuất phát từ việc Triều Tiên liên tục phát triển vũ khí hạt nhân và phóng tên lửa vào nước này. Trong nhiều năm, ông đã tìm cách sửa đổi điều khoản hòa bình trong Hiến pháp của Nhật Bản, vốn được Hoa Kỳ áp đặt sau chiến thắng trong Thế chiến thứ hai. Dẫu vậy, mục tiêu “bình thường hóa” quân đội Nhật Bản của ông cuối cùng đã thất bại, vì ông không thể làm lay động suy nghĩ của công chúng.

Vào thời điểm dịch bệnh COVID-19 bùng phát, ông Abe không được lòng dư luận khi chậm đóng cửa biên giới và chậm áp đặt tình trạng khẩn cấp kêu gọi người dân ở nhà nhằm hạn chế sự lây lan của dịch bệnh. Các biện pháp này mặc dù biện pháp này giúp hạn chế sự lây lan của dịch bệnh, kéo giảm tỉ lệ tử vong của Nhật Bản so với nhiều quốc gia phát triển, nhưng đã giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế khi hoạt động sản xuất - kinh doanh bị đình trệ, chi tiêu dùng của các hộ gia đình và chi đầu tư của khối doanh nghiệp giảm mạnh.

Chính sách kinh tế

Trong suốt thời gian dẫn dắt đất nước từ năm 2012, Thủ tướng Abe đã góp phần quan trọng trong việc định hình đất nước Nhật Bản thời hiện đại, phục hưng nền kinh tế từ tình trạng trì trệ những năm 1990 thông qua kế hoạch Abenomics. Đây là một tập hợp các biện pháp cải cách tiền tệ, tài chính, cơ cấu kinh tế hướng tới thúc đẩy tăng trưởng và đưa Nhật Bản thoát khỏi tình trạng giảm phát kéo dài trong nhiều thập kỷ.

Việc triển khai Abenomics đã mang lại nhiều kết quả đáng khích lệ như đưa nền kinh tế lớn thứ ba thế giới thoát khỏi vòng xoáy giảm phát và tăng trưởng liên tục trong vòng 71 tháng, tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống mức thấp nhất trong 26 năm… Sự kết hợp này đã mang lại kết quả ấn tượng trong những năm đầu nhiệm kỳ của ông, đưa nền kinh tế thoát khỏi tình trạng bất ổn và nâng tầm vị thế quốc tế của ông Abe. Tuy nhiên sự tăng trưởng bị ảnh hưởng trong năm 2019 do cuộc chiến thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ, càng bị thiệt hại nặng nề hơn khi đại dịch COVID-19 bùng phát.

Yếu tố quan trọng và tích cực trong cương lĩnh kinh tế của ông Abe là nỗ lực trao quyền cho phụ nữ. Ông lập luận rằng việc tăng cường sự tham gia của nữ giới vào lực lượng lao động sẽ giúp đối trọng với tình trạng dân số đang giảm và già hóa. Tuy vậy, một số lời hứa ban đầu trong chương trình nghị sự “Womenomics” của ông - chẳng hạn như nâng cao đáng kể tỷ lệ phụ nữ trong quản lý và chính phủ - đã không bao giờ thành hiện thực.

Sự ra đi bất ngờ của cựu Thủ tướng Nhật Bản ShinzoAbe đã để lại sự tiếc nuối lớn trong lòng người dân Nhật Bản cũng như thế giới. Tổng thống Brazil đã ra lệnh quốc tang 3 ngày ở Brazil; Ấn Độ cũng cử hành quốc tang ngày 9/7 như một động thái thể hiện "sự tôn trọng sâu sắc nhất" dành cho ông Abe. Rất nhiều những lời chia buồn từ khắp nơi trên thế giới đang hướng về Nhật Bản.

Yến Anh