Thế giới “vò đầu bứt tai” khi Ấn Độ cấm xuất khẩu gạo

Kể từ ngày 20/7, Ấn Độ cấm cấm xuất khẩu các loại gạo trắng không thuộc giống basmati.

Nhiều quốc gia trên thế giới ghi nhận tình trạng các cửa hàng buộc phải điều chỉnh giá sản phẩm và giới hạn lượng gạo cung cấp, trong bối cảnh người dân - chủ yếu là cộng đồng gốc Nam Á - đổ xô đi mua gạo để tích trữ.

Lý giải cho việc ban hành lệnh cấm này, Chính phủ Ấn Độ cho hay quyết định này nhằm đảm bảo đủ nguồn cũng như giảm đà tăng giá ở thị trường nội địa. Bộ Các vấn đề tiêu dùng Ấn Độ cho biết, giá gạo bán lẻ ở Ấn Độ đã tăng 11,5% trong năm qua và 3% trong vòng một tháng qua.

Bên cạnh đó, giới chuyên gia đã chỉ ra một số nguyên nhân dẫn tới việc Ấn Độ ra quyết định cấm xuất khẩu gạo tẻ thường: Diện tích gieo trồng vụ Hè Thu, vụ quan trọng nhất của Ấn Độ giảm; lượng gạo xuất khẩu tăng mạnh trong 5 tháng qua; kiểm soát giá gạo.

Bên cạnh đó, kim ngạch xuất khẩu gạo của Ấn Độ tiếp tục tăng. Trong 5 tháng đầu năm nay, kim ngạch xuất khẩu đạt 5,121 tỷ USD tương đương 9,65 triệu tấn, tăng 15,29% về kim ngạch và 4,24% về khối lượng so với 5 tháng đầu năm 2022.

Giá gạo xuất khẩu của Ấn Độ đã tăng 9% lên mức cao nhất trong 5 năm, sau khi Chính phủ Ấn Độ nâng mức giá thu mua gạo từ nông dân nhằm thu hút phiếu bầu trong cuộc bầu cử cấp bang quan trọng trong năm nay và cuộc tổng tuyển cử vào năm tới.

Một cuộc khủng hoảng gạo hiện hữu

Trước đây, gạo là lương thực chính của hơn 3 tỷ người. Tuy nhiên, những biến động nguồn cung lúa mỳ kể từ cuộc xung đột Nga-Ukraine đã đẩy thêm nhiều người chuyển từ lúa mỳ sang tiêu thụ gạo, đặc biệt là tại khu vực Trung Đông. Thế nhưng, lệnh cấm mới này khiến cho gạo cũng đứng trước những nguy cơ về một cuộc khủng hoảng lớn, thậm chí nghiêm trọng hơn cả lúa mỳ. 90% loại lúa nước này được sản xuất ở châu Á và hiện bị ảnh hưởng nhiều bởi mô hình thời tiết El Nino.

Một thương nhân người Singapore nhận định "Giá gạo sẽ tăng hơn nữa trên thị trường xuất khẩu. Chúng tôi dự đoán rằng mức tăng tối thiểu khoảng 50 USD/tấn và có thể là 100 USD hoặc thậm chí hơn. Ngay bây giờ, tất cả mọi người - người bán cũng như người mua - đang chờ xem thị trường tăng bao nhiêu."

Lệnh cấm này đã tác động mạnh tới người mua, do chưa thể tìm được nguồn thay thế và những người mua châu Phi sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi họ phụ thuộc nhiều vào nguồn gạo của Ấn Độ. Bên cạnh đó, quyết định trên của Ấn Độ cũng gây áp lực lớn đối với những nhà xuất khẩu khác trên thế giới vì không có đủ hàng tồn kho để bù đắp sự thiếu hụt nguồn cung khi thiếu vắng gạo Ấn Độ, theo đó đẩy giá gạo lên cao.

Giá gạo tại Mỹ gần đây tăng khoảng 11%. Một người Mỹ gốc Ấn cho biết đã phải đối mặt với tình huống tương tự ba năm trước, khi Ấn Độ hạn chế xuất khẩu lúa mỳ.

Tình trạng trên cũng diễn ra tại Canada. Việc không có đủ dự trữ đáp ứng nhu cầu gia tăng cũng khiến một số cửa hàng phải tăng giá bán gạo. Nhiều quốc gia khác cũng đang gặp phải tình trạng tương tự.

Quyết định cấm xuất khẩu gạo của Ấn Độ trùng với thời điểm thị trường lúa mì toàn cầu tăng mạnh, làm dấy lên mối lo ngại mới về giá lương thực tăng cao. Hiện chưa có thông báo về thời hạn của lệnh cấm xuất khẩu gạo từ Chính phủ Ấn Độ.

Đáng chú ý, giới chuyên gia ước tính dự trữ gạo toàn cầu sẽ giảm xuống mức thấp nhất trong 6 năm là 170,2 triệu tấn vào cuối niên vụ 2023-2024.

Như vậy, thế giới có thể phải đối diện với nguy cơ mới về một cuộc khủng hoảng lương thực quy mô lớn. Trong bối cảnh này, các quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung gạo Ấn Độ cần theo dõi chặt chẽ tình hình biến động giá cả trên thị trường thế giới và chủ động có phương án thay thế để đảm bảo an ninh lương thực.

Hoa Nguyễn-Theo reuters