Tổng quan thị trường IPO toàn cầu: Dịch chuyển từ tăng trưởng sang giá trị trong bối cảnh thắt chặt thanh khoản

• Khối lượng IPO toàn cầu đã giảm 5%, số tiền thu được giảm 32% so với cùng kỳ trong 9 tháng đầu năm.
• So với toàn cầu, các thị trường mới nổi chiếm 77% thị phần về số lượng và 75% về giá trị.
• So với cùng kỳ năm ngoái, các đợt IPO kỳ lân đã giảm đáng kể đến hơn 80% về cả số lượng và số tiền thu được.

Trên toàn cầu, 3 quý đầu năm 2023 đã ghi nhận 968 đợt IPO, với tổng số vốn huy động được đạt 101,2 tỷ USD, giảm lần lượt 5% và 32% so với cùng kỳ năm ngoái (YOY). Mặc dù vậy, động lực thị trường đang trở lại. So với các quý trước, quý 3 đã chứng kiến sự cải thiện đáng chú ý trong diễn biến giá cổ phiếu sau IPO. 

Trong 3 quý đầu năm 2023, thị trường IPO toàn cầu đã chứng kiến sự chuyển dịch động lực do tâm lý thị trường được cải thiện mạnh mẽ ở các nước phương Tây, triển vọng về các thương vụ IPO nổi bật của Hoa Kỳ, các thị trường mới nổi mạnh mẽ và thị trường IPO Trung Quốc đang hạ nhiệt.

Trong thập kỷ qua, số lượng IPO và số tiền thu được từ các thị trường mới nổi đều tăng hơn 30%, chủ yếu do tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh hơn so với các nước phát triển. Từ đầu năm 2023 đến nay, những thị trường mới nổi đã chiếm 77% thị phần toàn cầu về số lượng và 75% về giá trị. Các thị trường đã đón nhận những người chơi mới tham gia vào không gian IPO, chẳng hạn như Thổ Nhĩ Kỳ và Romania, bên cạnh các quốc gia vốn đã phát triển mạnh như Indonesia, Malaysia và Ấn Độ. Tại các thị trường phát triển, Mỹ chứng kiến số lượng giao dịch lớn hơn và cao hơn, trong khi Nhật Bản và Ý đóng góp vào sự gia tăng của các giao dịch nhỏ hơn.

Lĩnh vực công nghệ tiếp tục thống trị hoạt động IPO toàn cầu vào năm 2023. Tuy nhiên, nếu loại trừ đợt IPO bom tấn của nhà thiết kế chip ARM, toàn bộ lĩnh vực này sẽ ghi nhận doanh thu sụt giảm. Chưa có tăng trưởng đáng kể trong số lần IPO của các công ty khởi nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI). Tuy nhiên, các công ty này đang bắt đầu nổi lên trong không gian IPO. Những công ty công nghiệp đã tiến lên vị trí thứ hai nhờ sự mở rộng vững chắc trên hầu hết các phân ngành. Trong khi đó, các đợt IPO kỳ lân đã chứng kiến một sự sụt giảm đáng kể trong số lượng và doanh thu, giảm đến hơn 80% so với cùng kỳ năm ngoái, đặc biệt là trong các lĩnh vực tăng trưởng cổ điển như công nghệ, y tế và khoa học đời sống.

Giá cổ phiếu sau IPO đã được cải thiện ở nhiều khu vực

Khu vực Châu Mỹ đã chứng kiến số tiền thu được tăng đáng kể, đến 159% so với cùng kỳ năm ngoái trong 3 quý đầu năm 2023, huy động được 19,3 tỷ USD. Trong số 113 thương vụ IPO của năm nay, 96 đến từ Mỹ. Mỹ cũng là thị trường duy nhất thu hút nhiều thương vụ IPO xuyên biên giới hơn và đang chào đón các thương vụ IPO bom tấn đã được chờ đợi từ lâu. 

Hoạt động IPO của các công ty mua lại với mục đích đặc biệt (SPAC) từ đầu năm 2023 cho đến nay đã chạm mức thấp nhất trong 7 năm về số tiền huy động được và giảm xuống mức chưa từng thấy kể từ năm 2016 về số lượng. Trong khi thị trường IPO truyền thống có dấu hiệu phục hồi, hoạt động IPO của SPAC có thể sẽ im tiếng trong thời gian tới khi trọng tâm chuyển sang hoàn thành hoặc giải phóng những công ty chưa thoát khỏi SPAC.

Chín tháng đầu năm 2023 đã cho thấy một bức tranh trái chiều về các đợt IPO ở Châu Á-Thái Bình Dương. Số lượng thương vụ và số tiền huy động được đã giảm lần lượt 8% và 41% so với cùng kỳ năm ngoái, mặc dù khu vực này chiếm khoảng 60% thị phần toàn cầu. 

Chính phủ ở hầu hết các quốc gia khu vực đang cố gắng hết sức để kích thích tăng trưởng kinh tế và hoạt động IPO thông qua những sáng kiến như giảm thuế trước bạ. Ngoài ra, do sự suy yếu ở các thị trường trọng điểm, Châu Á-Thái Bình Dương đã chứng kiến ít giao dịch hơn trong 2 năm qua. Nhìn chung, đã có một điểm sáng với các giao dịch lớn đang được thực hiện, với số lượng IPO được dự kiến sẽ tăng nhẹ vào quý tới hoặc đầu năm 2024.

Kể từ đầu năm, khu vực EMEIA (Châu Âu, Trung Đông, Ấn Độ và Châu Phi) đã ghi nhận được 286 thương vụ IPO, huy động được 21,9 tỷ USD, tăng 2% so với cùng kỳ năm ngoái về số lượng nhưng số tiền huy động được lại giảm 44%. Các thị trường chứng khoán trong khu vực EMEIA đã thích nghi với trạng thái “bình thường mới” trong bối cảnh các điều kiện tài chính và thanh khoản thị trường bị thắt chặt, nhưng vẫn mạnh mẽ và ổn định một cách đáng ngạc nhiên khi nhà đầu tư thể hiện sự tự tin ngày càng tăng. Xu hướng khác biệt ở EMEIA là mối quan tâm ngày càng tăng đối với các đợt IPO trong lĩnh vực năng lượng, cùng với những câu chuyện liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị (ESG).

Triển vọng quý 4 năm 2023: môi trường lãi suất mới

George Chan, Trưởng nhóm IPO toàn cầu của EY, cho biết: “Đối mặt với tình trạng thanh khoản chặt chẽ hơn và chi phí vốn cao hơn, nhà đầu tư đang chuyển sang các công ty có nền tảng cơ bản vững chắc và có lộ trình dẫn đến lợi nhuận. Để đáp lại, các khách hàng IPO tiềm năng cần chứng minh sức khỏe tài chính và tiềm năng tạo ra giá trị của mình. Khi khoảng cách định giá thu hẹp, nhà đầu tư đang xem xét hiệu suất sau niêm yết của nhóm IPO mới, nếu tích cực, có thể khôi phục niềm tin của thị trường.”

Tại các nền kinh tế lớn của phương Tây, lãi suất được dự báo sẽ tiếp tục ở mức cao khi các ngân hàng trung ương cố gắng giảm lạm phát dai dẳng xuống mức mục tiêu 2%. Do đó, chi phí vốn vẫn tăng cao, cùng với tín dụng thắt chặt hơn, khiến việc huy động vốn trở nên khó khăn hơn.

Nhà đầu tư sẽ tiếp tục quan tâm nhiều đến các yếu tố cơ bản như bảng cân đối kế toán vững chắc, dòng tiền lành mạnh và khả năng chống chịu trong điều kiện kinh tế yếu kém hơn, thay vì việc công ty có thể phát triển nhanh như thế nào và mức định giá có thể đạt được cao đến bao nhiêu. Nhà đầu tư cũng có thể quan tâm nhiều hơn đến các công ty có khái niệm ESG và những công ty có thể chứng minh việc áp dụng ứng dụng AI vào mô hình và hoạt động kinh doanh.

Các ứng viên IPO sẽ cần phải nhanh nhẹn với những mô hình kinh doanh đổi mới, kiên cường khi đối mặt với hạn chế chuỗi cung ứng và thách thức kinh tế vĩ mô, có vốn lưu động mạnh và có thể thích ứng với phương thức kinh doanh mới bằng cách nắm bắt công nghệ và ứng dụng AI.

Huân Hà-Theo ey

Investo - Trang tin tức chứng khoán thế giới hàng đầu Việt Nam.