World Cup chưa bao giờ là một “miếng pho-mát miễn phí”

Giải vô địch bóng đá thế giới (World Cup) là sự kiện thể thao hấp dẫn mang tính toàn cầu. Chính vì vậy, quốc gia đăng cai tổ chức World Cup sẽ được hưởng lợi rất nhiều về kinh tế trong các lĩnh vực như du lịch, ngoại thương, việc làm và tiềm năng phát triển mới. Tuy nhiên, World Cup chưa bao giờ là một “miếng pho-mát miễn phí”.

Để đăng cai World Cup 2022 từ ngày 20/11 đến ngày 18/12, Chính phủ Qatar ước tính đã chi khoảng 229 tỷ USD. Điều này khiến người ta cho rằng đây là kỳ World Cup đắt đỏ nhất trong lịch sử tất cả các kỳ World Cup từ năm 1930.

Thậm chí, chi phí của Qatar World Cup 2022 còn lớn gấp 5 lần tổng chi phí 48,63 tỷ USD của 21 kỳ trước đó cộng lại.

Mặc dù vậy, mức chi khổng lồ đã mang lại nhược điểm đáng kể cho nước chủ nhà. Bội chi cho cơ sở hạ tầng và sân vận động đã khiến một số nước chủ nhà lâm vào cảnh nợ nần chồng chất và để lại những công trình ít được sử dụng sau khi World Cup kết thúc.

Đầu tiên, việc giành quyền đăng cai World Cup là một hành trình kéo dài cả thập kỷ. Một quốc gia phải gửi đề xuất đấu thầu, trong đó liệt kê lý do vì sao việc họ được lựa chọn sẽ có ý nghĩa tài chính đối với Liên đoàn Bóng đá Quốc tế (FIFA), cũng như cách họ sẽ làm để nâng cao khả năng tiếp cận của môn thể thao vua trên toàn cầu.

FIFA sẽ đánh giá các đề xuất theo hai hạng mục chính: cơ sở hạ tầng và thương mại. Có 9 tiêu chí được đánh giá theo các mức độ quan trọng khác nhau, trong đó các sân vận động được coi là quan trọng nhất. Miễn thuế là một điểm cốt lõi khác khi chính quyền địa phương biến các sân vận động và địa điểm liên quan đến World Cup thành khu vực miễn thuế.

Ba nguồn thu chính của FIFA đến từ phát sóng, bán vé và doanh thu tiếp thị. FIFA cũng phân bổ kinh phí cho nước chủ nhà để chi trả cho các hoạt động chung của giải đấu. Đối với năm 2022, FIFA đã chi khoảng 1,7 tỷ USD cho Qatar, trong đó có 440 triệu USD tiền thưởng cho các đội. World Cup 2022 tại Qatar dự kiến sẽ mang lại doanh thu 4,7 tỷ USD.

Các quốc gia chủ nhà dựa vào tác động kinh tế thu được từ giải đấu để tạo doanh thu. Sự gia tăng về du lịch, lưu trú tại khách sạn, tạo việc làm và chi tiêu trên mức trung bình tại các nhà hàng và doanh nghiệp địa phương là những ví dụ về các chỉ số kinh tế ngắn hạn.

Tuy nhiên, vấn đề xuất hiện khi một số quốc gia đăng cai không có cơ sở hạ tầng hoặc sân vận động cần thiết để hỗ trợ giải bóng đá lớn nhất thế giới. Kết quả là họ phải gánh khoản nợ khổng lồ và bị bỏ lại với cái gọi là cấu trúc “white elephant” (thuật ngữ để chỉ một khoản đầu tư, tài sản mà chủ sở hữu không thể bỏ đi mặc dù họ phải bỏ ra chi phí, đặc biệt là chi phí bảo trì, không tỷ lệ thuận với tính hữu dụng của khoản đầu tư, tài sản đó) sau khi giải đấu kết thúc.

Ví dụ trường hợp của Brazil. Chi phí tổ chức World Cup 2014 ở Brazil đã tăng vọt do nước này cần xây dựng những con đường, tuyến vận chuyển, sân vận động và khách sạn mới. Các ước tính cho thấy 11,6 tỷ USD đã được chi cho giải đấu này.

Tuy nhiên, giờ đây, sân vận động Mane Garrincha ở Brasilia, với chi phí xây dựng lên đến gần 1 tỷ USD, lại đang được sử dụng làm bến xe buýt. Trong khi đó, những người biểu tình chỉ trích cả FIFA và các quan chức chính quyền địa phương, nói rằng tiền tài trợ nên được chi cho các dịch vụ xã hội phục vụ người dân hơn là cho các sân vận động bóng đá.

Đối với Qatar, nước này đã dành hơn một thập kỷ để chuẩn bị cho giải đấu năm 2022, với số tiền lên tới 500 triệu USD mỗi tuần để thúc đẩy tốc độ sản xuất.

Tuy nhiên, việc được cả thế giới chú ý cũng đã phơi bày ra ánh sáng những mặt tiêu cực. Người ta đã đặt câu hỏi về quy trình lựa chọn nước đăng cai World Cup của FIFA. Vào năm 2015, 41 quan chức FIFA đã bị truy tố về tội hối lộ, lừa đảo và tham nhũng rửa tiền.

Hơn nữa, vào năm 2016, Tổ chức Ân xá Quốc tế (AI) đã lần đầu tiên cảnh báo về những vi phạm nhân quyền xuất phát từ áp lực mà Qatar phải chịu để đáp ứng thời hạn năm 2022. Phần nhiều trong số 1,7 triệu lao động nhập cư, chiếm khoảng 90% tổng lực lượng lao động ở Qatar, bị trả lương thấp và có điều kiện sống và làm việc dưới mức bình thường.

Tuy nhiên, việc tổ chức Giải vô địch bóng đá thế giới vẫn được xem là một vinh dự vì bóng đá là môn thể thao được yêu thích nhất thế giới, với hơn 5 tỷ người hâm mộ. Vinh dự sẽ đó thuộc về Mỹ, Canada và Mexico - những quốc gia đồng đăng cai tổ chức World Cup tiếp theo vào năm 2026. Mỹ là quốc gia tổ chức World Cup 1994, đây được coi là giải đấu thành công nhất với sự quan tâm của 3,5 triệu người hâm mộ.

Phải thừa nhận rằng những tác động tiêu cực về kinh tế đối với một số quốc gia đăng cai World Cup trong lịch sử và những nghi vấn về tính trong sạch của FIFA đã khiến một số người phản đối việc tổ chức sự kiện này. Tuy nhiên, lịch sử đã chứng minh rằng người hâm mộ luôn mong ngóng được hòa nhịp vào từng hơi thở của giải đấu, với hy vọng và khao khát rằng đội bóng của họ sẽ giành được chức vô địch World Cup danh giá.

Yến Anh-Theo cnbc