Xung đột khiến kinh tế Israel lao đao

Ngày 27/11, ngân hàng trung ương Israel ước tính xung đột với Hamas hiện nay sẽ khiến nền kinh tế nước này thiệt hại 197 tỷ shekel (53 tỷ USD). Con số trên bao gồm 107 tỷ shekel chi tiêu quốc phòng, 22 tỷ shekel bồi thường thiệt hại và 25 tỷ shekel dành cho các khoản chi tiêu dân sự khác.

Ngoài ra, lãi suất nợ công dự kiến lên tới 8 tỷ shekel trong khi nguồn thu từ thuế ước tính thất thoát tới 35 tỷ shekel do xung đột. Con số trên được tính với giả định tác động trực tiếp của cuộc xung đột đối với nền kinh tế Israel sẽ kéo dài đến năm 2024 với cường độ giảm dần.

Theo ước tính, Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Israel dự kiến tăng 2% trong năm 2023 và 2024, thấp hơn các mức ước tính đưa ra tháng trước là 2,3% vào năm 2023 và 2,8% vào năm 2024.

Do chi phí tăng cao trong khi nguồn thu từ thuế giảm, ngân hàng trung ương Israel dự báo nợ công sẽ tăng từ mức tương đương 60,5% GDP vào năm 2022 lên mức 63% GDP trong năm nay và 66% vào cuối năm 2024.

Hôm 8/11, Bộ Tài chính Israel cho biết thâm hụt ngân sách trong một năm tính đến tháng 10/2023 đã tăng lên 47,2 tỷ shekel (12,28 tỷ USD), tương đương 2,6% GDP. Mức thâm hụt trên chịu tác động lớn của cuộc xung đột tại Dải Gaza bùng phát hồi đầu tháng 10 vừa qua.

Chỉ riêng trong tháng 10 năm nay, chi ngân sách hằng tháng của Israel lên tới 54,9 tỷ shekel, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi nguồn thu giảm 16,4% xuống 32 tỷ shekel.

Trước đó, Cơ quan xếp hạng tín dụng toàn cầu Moody’s công bố báo cáo cho biết, xung đột giữa Israel với Phong trào Hồi giáo Hamas ở Dải Gaza đang khiến Israel thiệt hại ít nhất 269 triệu USD mỗi ngày.

Đây là mức thiệt hại về kinh tế nặng nề nhất so với các cuộc xung đột trước đó của Israel và có thể còn tác động tới triển vọng tăng trưởng dài hạn nếu chiến sự kéo dài. Báo cáo do Phó Chủ tịch cấp cao Kathrin Muehlbronner ký nêu rõ mức độ thiệt hại của nền kinh tế sẽ phụ thuộc vào việc xung đột kéo dào trong bao lâu cũng như triển vọng dài hạn đối với tình hình an ninh nội bộ Israel. Mặc dù tính chắc chắn vẫn còn rất cao, nhưng tác động đối với nền kinh tế Israel có thể nghiêm trọng hơn so với các cuộc xung đột và bạo lực trước đó.

Báo cáo của Moody’s trích dẫn thông tin do Viện nghiên cứu An ninh quốc gia Israel (INSS) công bố hồi cuối tháng 10 vừa qua cho thấy tổng chiến phí ước tính lên đến 150-200 tỷ NIS, tương đương khoảng 10% GDP của Israel. Trong khi cuộc Chiến tranh Liban lần thứ 2 năm 2006 và Chiến dịch Protection Edge năm 2014 chỉ tiêu tốn có 9,5 tỷ NIS, tương đương 1,3% GDP của Israel vào thời điểm đó.

Theo INSS, Chính phủ Israel phải chi hàng tỷ USD cho các chiến dich quân sự, tiền lương phát sinh cho hơn 350.000 quân nhân dự bị vừa tái ngũ, bồi thường cho các doanh nghiệp và người dân bị ảnh hưởng bởi chiến sự (dự kiến chiếm 0,8% GDP) và kinh phí tái thiết các cộng đồng bị tàn phá trong cuộc tấn công bất ngờ hôm 7/10. Bên cạnh đó, nguồn thu của nhà nước, chủ yếu từ thuế, dự kiến sẽ tiếp tục sụt giảm do tiêu dùng trong nước và các nhu cầu khác đều đã giảm rõ rệt trong những tuần qua.

Thêm vào đó, hơn 350.000 quân nhân dự bị phải tái ngũ đồng nghĩa với 18% lao động tạm thời rời bỏ thị trường. Trong khi đó, Chính phủ vẫn đang phải chi các khoản lớn để thuê nơi ở và đảm bảo sinh hoạt cho 200.000 người dân phải di dời khỏi vùng chiến sự sát Dải Gaza và khu vực biên giới phía Bắc với Liban.

Hồi đầu tháng, hãng xếp hạng tín dụng Standard & Poor's cũng dự báo kinh tế Israel sẽ suy giảm 5% trong quý IV/2023, trong khi tăng trưởng của cả năm nay chỉ là 1,5% và năm tới là 0,5%. Theo Standard & Poor's, chỉ đến năm 2025 thì Israel mới lấy lại đà tăng trưởng, với triển vọng 5% và thâm hụt ngân sách sẽ là 3% GDP năm 2023 và 7% vào năm 2024.

Trong hơn 10 năm qua, kinh tế Israel ngày càng phụ thuộc vào lĩnh vực công nghệ cao, với khoảng 18% GDP hàng năm, so với Mỹ là 10% và Liên minh châu Âu là 6%. Ngành này thu hút tới 14% lao động và khoảng 50% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng năm của Israel.

Hoa Nguyễn