Các quốc gia có thuế suất thấp đang thu hút giới nhà giàu

Những triệu phú của châu Âu đang lo lắng. Tại vương quốc Anh, quyết định mới của chính phủ đảng Lao động nhằm xóa bỏ chế độ đánh thuế đối với người không cư trú (non-dom), được cho là có lợi cho người nước ngoài giàu có, đã dẫn đến một làn sóng chuyển dịch gián tiếp.

Sự cạnh tranh về chế độ thuế ở các quốc gia

Tại Pháp, việc thiếu đi sự minh bạch trong chính trị sau cuộc bầu cử quốc hội bất thường hồi tháng 7, đã khiến cho liên minh các đảng cánh tả trở thành một khối đảng lớn nhất, khiến nhiều người giàu có lập kế hoạch dự phòng để rời khỏi nếu chính sách thuế tài sản gây chia rẽ được áp dụng trở lại.

Kể từ khi chế độ thuế lợi nhuận từ vốn và thuế tài sản của Na-uy thay đổi vào năm 2022, một dòng triệu phú và tỷ phú đã không ngừng di cư sang Thụy Sĩ.

Chưa bao giờ việc chuyển dời lại dễ dàng đến như thế đối với giới siêu giàu. Kết quả là, cuộc cạnh tranh để thu hút những người giàu có thông qua các khoản ưu đãi thuế cũng như quyền công dân hay thủ tục cư trú, cũng trở nên gay gắt hơn. Các khu vực pháp lý mới như Dubai và Singapore đang dần chiếm lấy lợi ích của các vùng lãnh thổ truyền thống như Vương quốc Anh, Thụy Sĩ và Monaco.

Trước khi có sự bãi bỏ theo lộ trình mới đây, hệ thống “non-dom” của Vương quốc Anh là chế độ ưu đãi thuế tồn tại lâu nhất trên thế giới, có nguồn gốc từ thời kỳ thuộc địa cách đây hai thế kỷ. Nó cho phép những người nước ngoài đang cư trú tại Vương quốc Anh nhưng vẫn giữ quốc tịch nước ngoài được miễn thuế thu nhập và thuế lợi nhuận từ vốn của Vương quốc tối đa là 15 năm. 

Nhưng trong tháng 3, chính quyền Bảo thủ trước đó đã tuyên bố họ sẽ thay đổi chế độ này bằng một hệ thống bốn-năm-tuổi mới. Đảng Lao động kế nhiệm sau đó chỉ ra rằng, họ cũng sẽ loại bỏ cả quyền được bảo vệ vĩnh viễn khỏi thuế thừa kế đối với các tài sản từ nước ngoài được giữ tại quỹ ủy thác. Đảng Lao động cũng đã tuyên bố sẽ đóng lại lỗ hổng “lợi nhuận chia sẻ” (*) béo bở, vốn được sử dụng rộng rãi bởi các đối tác vốn tư nhân, rất nhiều trong số họ cũng không phải người cư trú.

Chế độ đặc quyền thuế được thiết lập tốt thứ hai thuộc về Thụy Sĩ, đã tồn tại trong hơn một thế kỷ. Chế độ này áp dụng hệ thống đánh thuế một lần, hay “bao thanh toán” (forfait). Theo đó, những cá nhân giàu có đạt được các thỏa thuận tùy chọn với cơ quan chính quyền cấp bang về tỷ lệ thuế mà họ phải trả. Số liệu cấp quốc gia gần đây cho thấy có hơn 4.500 người đang trả thuế theo cách này.

Nhưng trong vài thập kỷ qua, một số quốc gia đối thủ mới đã đưa ra hệ thống ưu đãi thuế, được thiết kế nhằm mục đích thu hút những người giàu từ nước ngoài, bao gồm Síp, Hy Lạp, Ý, Malta, Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha.

Xa hơn nữa, các thành bang tự trị như Dubai và Singapore cũng đang cạnh tranh để thu hút những người nước ngoài giàu có bằng các đề nghị giảm hay, trong trường hợp của Dubai, không có thuế thu nhập hay thuế lợi nhuận từ vốn đối với cá nhân. Điều đó đã củng cố cho xu hướng nhập cư và chuyển đổi của giới triệu phú và triệu-triệu phú, theo nghiên cứu của Henley & Partners, một công ty tư vấn nhập cư toàn cầu. Thuế thường là nhân tố chính trong quyết định di cư của giới nhà giàu.

Công ty này dõi theo sự chuyển dịch giữa các quốc gia và thành phố của hơn 150 nghìn cá nhân có giá trị tài sản ròng cao. Hãng dự báo rằng trong năm 2024, sẽ có kỷ lục 128 nghìn triệu phú sẽ di chuyển, vượt qua mức kỷ lục trước đó là 120 nghìn người được thiết lập vào năm trước.

200.000 EUR (~ 5,49 tỷ VND) là mức thuế thu nhập năm cố định mới đối với người cư trú tại Ý.

Dominic Volek, trưởng bộ phận khách hàng cá nhân tại Henley & Partners, đã mô tả cuộc di cư triệu phú lớn này như là “một chú chim hoàng yến trong mỏ than” (**), báo hiệu những thay đổi sâu sắc trong bối cảnh thịnh vượng toàn cầu, vốn có thể gây ra những ảnh hưởng sâu sắc lên các quốc gia mà họ rời bỏ hay gia nhập.

Chính phủ đánh giá cao sự giàu có và khả năng tiêu thụ mà người giàu mang lại, nhưng cũng có rủi ro trong việc người dân bản địa sẽ phản ứng dữ dội nếu như dòng người giàu có từ nước ngoài đổ vào đẩy giá bất động sản địa phương dâng cao, gây áp lực cho cơ sở hạ tầng công cộng hay dẫn đến tình trạng đô thị hóa quá mức.

Chế độ thuế ưu đãi phổ biến ở châu Âu đối mặt với áp lực chính trị

Chỉ trong một năm qua, ba chế độ ưu đãi thuế phổ biến nhất của châu Âu đã thắt chặt những ưu đãi của mình để đối phó với áp lực chính trị. Ngoài việc cải tổ hệ thống non-dom Vương quốc Anh, Bồ Đào Nha đã đóng chương trình không-cư-trú nguyên bản vào năm ngoái, và triển khai một hệ thống mới trong năm nay. Hệ thống mới này sẽ không được áp dụng cho những người có thu nhập từ lương hưu. Các quốc gia Bắc Âu đã phàn nàn về việc hệ thống cũ thu hút những cá nhân đã về hưu, những người không còn phải nộp thuế cho quốc gia quê hương của chính họ.

Tuần trước, chính phủ Ý đã bất ngờ tăng gấp đôi mức thuế cố định đối với nguồn thu nhập từ nước ngoài của những cư dân mới lên thành 200.000 EUR.

Một cố vấn thuế quốc tế đã thừa nhận một cách kín đáo rằng, các chương trình ưu đãi thuế luôn có khả năng hấp dẫn sự phẫn nộ chính trị từ người dân bản địa, trừ khi chúng thành công trong việc tránh xa sự chú ý.

“Chúng có thể rất khó để biện minh theo góc độ chính trị - bởi cuối cùng thì bạn cũng đang ưu ái cho những người giàu có,” vị chuyên gia này chia sẻ.

Sự giàu có và khả năng tiêu dùng mà giới siêu giàu mang lại cho một đất nước là động lực chính để "thảm đỏ tài chính" được trải. Nhưng một vài quốc gia cũng yêu cầu những người giàu nước ngoài cần phải trả một số loại thuế. Thường thì số tiền phải trả không hề nhỏ. Ví dụ, số liệu mới nhất cho thấy 8,9 tỷ EUR đã được trả bởi 74 nghìn cá nhân không phải là người thường trú tại Vương quốc Anh.

“Lợi ích chính là những người này sẽ tiêu dùng nhiều hơn so với người bình thường,” Sean Bray, giám đốc Chính sách châu Âu của Tổ chức Thuế châu Âu (Tax Foundation Europe), cho biết: “Nên các chính phủ đều sẵn lòng giảm nhẹ một số khoản thuế thu nhập để thu được nhiều hơn từ thuế tiêu dùng.”

Ông cũng nói thêm rằng ba, cách tiếp cận chính ở đây là tạo ra các triệu phú, giữ chân triệu phú hoặc thu hút triệu phú ở các quốc gia khác. Trên thực tế, có nhiều quốc gia đang cố gắng thực hiện cả ba.

Tuy nhiên, các công ty quản lý tài sản cho biết, sự cạnh tranh để thu hút những người di cư giàu có muốn tránh rủi ro tiềm tàng thuế suất lớn ở những nơi khác hiện nay đang diễn ra đặc biệt gay gắt, nguyên nhân một phần là do sự đàn áp ở các khu vực pháp lý đối thủ.

Các chuyên gia tư vấn ở nhiều quốc gia, trong đó có Ý, Thụy Sĩ và UAE, cho biết họ đang nhận được ngày càng nhiều hơn các lá đơn di cư từ những cá nhân không cư trú ở Vương quốc Anh. “Có nhiều vùng lãnh thổ coi những người không phải là công dân Anh là đối tượng để tranh giành,” Tim Stovold, đối tác của Moore Kingston Smith, một doanh nghiệp kế toán tại Anh, cho biết.

Anthony Richardson, một luật sư của Church Court Chambers có trụ sở đặt tại London, người thường xuyên xử lý các vấn đề thuế quốc tế, nói rằng, rất nhiều người giàu lo ngại về hướng di chuyển chung trong các nước phương Tây.

“Kết quả của một số nợ khổng lồ mà các chính phủ đã phải chịu bởi đại dịch, là chúng ta bắt đầu chứng kiến sự di dời của tầng lớp triệu phú và tỷ phú khỏi Vương quốc Anh và nhiều nơi khác để đến với các địa điểm như UAE,” ông nói.

“Điều họ coi là mối nguy hại là sự giàu có của họ bị coi là kiểu tiền dễ dàng sở hữu được,” ông nói thêm. “Tôi không nói những nỗ lực để thu hút những người đó đã được tăng cường, mà tôi sẽ nói sự di cư đã trở nên mạnh mẽ hơn.”

Paul Donovan, chuyên gia kinh tế trưởng tại công ty quản lý tài sản toàn cầu UBS, nói thêm rằng, sự di cư của các triệu phú đang được thúc đẩy bởi “sự biến động cấu trúc trong khối thịnh vượng toàn cầu”, bao gồm tác động của những lệnh trừng phạt lên các công dân Nga giàu có, và mong muốn của nhiều chủ doanh nghiệp là được sống gần nơi mà họ đặt trụ sở văn phòng kinh doanh. 

Tháng trước, UBS đã công bố một báo cáo dự đoán Vương quốc Anh và Hà Lan sẽ mất đi một lượng lớn các triệu phú vào năm 2028 – lần lượt giảm 17% và 4%. Hai quốc gia này đã đi ngược lại xu hướng toàn cầu khi số lượng các triệu phú sẽ tăng ở 52/56 quốc gia mà ngân hàng này theo dõi. Dữ liệu của ngân hàng bao gồm cả những cá nhân trở thành triệu phú nhờ tạo ra tài sản, cũng như di cư.

Donovan nói rằng, điều này một phần là do số lượng triệu phú cao tới mất cân xứng so với quy mô kinh tế của Vương quốc Anh và Hà Lan. Kết quả là, bất kỳ sự xáo trộn cấu trúc nào ảnh hưởng đến những nhà triệu phú "này đây mai đó" sẽ có xu hướng tác động quá mức ở cả hai quốc gia.

Những người khác thì chỉ ra những thay đổi trong bối cảnh tài chính quốc tế trong thập kỷ vừa qua đã tác động đến khả năng cất giữ tài sản của giới siêu giàu.

“Theo truyền thống, mọi người sẽ ở lại đất nước của họ và giữ tài sản của mình ở nước ngoài, giấu trong các thiên đường thuế,” ông Pascal Saint-Amans, cựu giám đốc thuế ở OECD, cho biết. “Nhưng việc chấm dứt tính bảo mật ở ngân hàng và gia tăng trao đổi thông tin… có nghĩa là nếu bạn không muốn bị đánh thuế ở đâu, thì bạn phải rời khỏi đó.”

Quyết định rời bỏ không chỉ bởi lãi suất thuế

Emma Chamberlain, một cố vấn về thuế quốc tế tại Pump Court Tax Chambers có trụ sở ở Vương quốc Anh, nói rằng các nhân tố như an ninh, giáo dục, cơ sở hạ tầng doanh nghiệp, sự ổn định, văn hóa và cộng đồng cũng rất quan trọng – và mọi người thường chuyển đến những nơi có đồng nghiệp, bạn bè hay người thân sinh sống

Philippe Pulfe, đối tác của công ty luật Walder Wyss có trụ sở tại Thụy Sĩ và chuyên giúp đỡ những cá nhân có giá trị tài sản ròng lớn trong việc quyết định nơi sống, đã nhấn mạnh rằng đối với nhiều người, sự ổn định về kinh tế và chính trị là cực kỳ quan trọng.

“Xu hướng mà chúng tôi thấy là các gia đình không còn ổn định nữa, và họ có thể thay đổi nơi cứ trú dễ dàng hơn so với trước đây. Nhưng ngay cả khi như thế thì họ vẫn thích sự ổn định. Họ muốn chuyển đến một quốc gia không phải chịu nhiều thay đổi chính trị một cách nhanh chóng,” Pulfer nói.

Quyết định rời khỏi EU của Vương quốc Anh là một trong những thay đổi như thế. Theo dữ liệu của Henley, quốc gia này đã mất ròng 16.500 triệu phú trong khoảng thời gian từ năm 2017 đến 2023.

Trung Quốc cũng đang phải trải qua một cuộc di cư của những công dân siêu giàu sau các chính sách Không-Covid khắc nghiệt và chương trình nghị sự “thịnh vượng chung” về việc phân phối lại tài sản của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Bray đồng ý rằng “sự ổn định kinh tế và thuế” được đánh giá cao bởi những người giàu có đang tìm cách di cư. Tuy nhiên, ông nói rằng dù thuế không phải là động lực duy nhất thúc đẩy quyết định của họ, nhưng chắc chắn đó là nhân tố lớn hơn cả nếu so sánh với những người lao động có thu nhập ở mức thấp tới trung bình.

Chamberlain nói thêm, cho đến gần đây, những cư dân châu Âu làm việc trong lĩnh vực đầu tư tư nhân vẫn thích Vương quốc Anh, và hiện giờ đang định hướng chuyển sang nước Ý, đặc biệt là Milan, trong khi Dubai và mới đây là Singapore là những địa điểm được người châu Á quan tâm nhiêu hơn.

Sự cạnh tranh [giữa các khu vực pháp lý] là lành mạnh và cho phép các cơ quan chức năng giữ thuế ở mức hợp lý

Thụy Sĩ, “có vẻ như được ưa chuộng hơn bởi những cư dân ở Đức, Bắc Âu và Pháp”, dù có cảnh báo rằng đây chỉ là những khái quát chung chung. Phần nhiều phụ thuộc vào việc liệu lũ trẻ vẫn còn đang đi học hay cha mẹ của họ đã nghỉ hưu. 

Peter Ferrigno, giám đốc dịch vụ thuế tại Henley & Partners, nói rằng, Síp và Malta hấp dẫn bởi họ không đánh thuế cổ tức từ nước ngoài.

Ông nói thêm, đối với những cư dân châu Âu “muốn sống gần thị trường quê nhà,” Hy Lạp và Ý vẫn được ưa chuộng nhờ vào thuế suất tối đa cố định của họ. Tại Hy Lạp, mức thuế này là 100.000 EUR một năm – mà ông cho biết với bất kỳ ai có thu nhập trên 250.000 EUR thì đây là mức thuế rất hấp dẫn.

Marco Cerrato, đối tác của công ty luật Maisto e Associati, có văn phòng tại Ý và Vương quốc Anh, cho biết trong năm nay ba điểm đến hàng đầu mà những người nước ngoài giàu có muốn chuyển đến là Ý, Thụy Sĩ và Monaco. 

Pulfer nói thêm rằng, Thụy Sĩ không quá vui mừng về sự thay đổi trong chế độ non-dom của Vương quốc Anh. “Trong một thời gian dài, hai quốc gia rõ ràng là dành cho người giàu, các khu vực pháp lý được lựa chọn hàng đầu, chính là Vương quốc Anh và Thụy Sĩ,” ông nói. “Tôi không nghĩ Thụy Sĩ sẽ được hưởng lợi khi [hệ thống non-dom] này biến mất khỏi Vương quốc Anh.”

Thủ tướng nước Ý Giorgia Meloni cho biết, quyết định đột ngột của quốc gia khi tăng gấp đôi chi phí đầu vào để được hưởng chế độ thuế suất cố định của nước này là bởi chính phủ muốn làm cho một chế độ từng cực kỳ hào phóng trở nên kém hấp dẫn hơn.

Bộ trưởng Tài chính Giancarlo Giorgetti, người nhận thức rõ tình trạng nợ công cao tại Ý, nói rằng “nếu cuộc cạnh tranh này bắt đầu, các quốc gia như Ý – vốn có không gian tài chính cực kỳ hạn chế – chắc chắn sẽ thua cuộc.” 

Cũng đã có bất ổn ở Milan, thành phố kinh doanh ở phía bắc đất nước đã trở thành nam châm thu hút giới siêu giàu, một phần nhờ vào chế độ thuế suất cố định, được gọi là “svuota Londra” hay “London trống rỗng”. Hơn 2.700 người trong giới siêu giàu đã chuyển đến Ý kể từ khi chế độ có hiệu lực vào năm 2017, nhưng người dân ở Milan đã phàn nàn rằng giá bất động sản đang tăng vọt.

Tại Thụy Sĩ, từ năm 2009 đến năm 2012, một số bang đã bỏ phiếu để bãi bỏ hiệu lực của hệ thống bao thanh toán, bao gồm cả Zurich. Người Thụy Sĩ đã bỏ phiếu trong cuộc trưng cầu dân ý liên bang năm 2014, nhằm giữ nguyên các quy tắc đánh thuế một lần, nhưng vẫn đang có những tranh luận về việc liệu có nên thu tăng thuế, cụ thể là thuế thừa kế, đối với những người thuộc nhóm giàu có nhất.

Ở cấp độ thế giới, các cuộc thảo luận trong nhóm G20 tập trung vào việc liệu có nên áp dụng mức thuế tối thiểu toàn cầu dành riêng cho những tỷ phú hay không, tương tự như nỗ lực của OECD để thiết lập mức thuế doanh nghiệp tối thiểu.

Volek cho biết, nhu cầu của giới siêu giàu về các thiên đường thuế ổn định, thân thiện và dễ dàng về tài chính vẫn cao như mọi khi và rất nhiều khu vực pháp lỹ vẫn sẵn sàng đáp ứng nhu cầu này.

Nhưng Saint-Amans, cựu thành viên của OECD, nói rằng, dù cuộc cạnh tranh về thuế giữa các quốc gia vẫn còn “khốc liệt”, nhưng cũng đang dần đạt đến mức đỉnh điểm.

“Động thái của Vương quốc Anh có lẽ là tín hiệu cho điều gì đó sắp xảy đến. Các quốc gia lớn đã hưởng lợi rất nhiều từ kiểu chế độ này đang chùn bước… và đó là sự phản ánh của chủ nghĩa dân túy mà họ đang phải đối mặt.”

Hải Hà-Theo ft