Xã hội siêu già và những thách thức cấp quốc gia

Hàn Quốc đang đứng trước những thử thách rất đáng báo động - “xã hội siêu già”. Số liệu thống kê từ Bộ Tư pháp Hàn Quốc cho biết tính đến ngày 10/7/2024, dân số trên 65 tuổi tại Hàn Quốc đạt 10.000.062 người, chiếm 19,51% tổng số dân.

Thống kê cho biết tốc độ già hóa dân số dự kiến sẽ còn diễn ra nhanh hơn nữa, trong đó dân số cao tuổi có thể sẽ vượt quá 30% vào năm 2035 và đạt 40% vào năm 2050. Dự kiến con số người trên 65 tuổi sẽ vượt quá 20% vào năm 2025 và kỷ nguyên của xã hội siêu già của Hàn Quốc sẽ chính thức bắt đầu.

Đáng chú ý, tỷ lệ người cao tuổi giữa các vùng tại Hàn Quốc cũng rất khác nhau khiến đây trở thành vấn đề đòi hỏi sự ứng phó không chỉ của chính phủ mà còn của chính quyền địa phương.

Các khu vực đô thị như Seoul tỷ lệ người già là 18,96%, Gyeonggi là 16,09% và Incheon là 17,12% vẫn chưa thực sự bước vào thời kỳ xã hội siêu già tuy nhiên ở các địa phương khác như tỉnh Nam Jeonlla tỷ lệ người già lên tới 26,67%, tỉnh Bắc Gyeongsang là 25,35%, tỉnh Gangwon là 24,72% và tỉnh Bắc Jeonlla là 24,68% đã xếp loại xã hội siêu già do dân số cao tuổi đã chiếm từ 20% trở lên so với tổng số dân.

Với tình hình hiện nay, có phân tích chỉ ra rằng, nếu không có thay đổi đáng kể, khu vực đô thị, nơi mật độ dân số tập trung cao sẽ có tốc độ già hóa nhanh hơn bởi những người trung niên sẽ bước vào tuổi già trong thời gian tới.

Do xã hội Hàn Quốc đang đồng thời trải qua tình trạng già hóa nhanh chóng và tỷ lệ sinh thấp so với các quốc gia khác nên có không ít quan điểm tiêu cực về tương lai của dất nước như năng suất lao động suy giảm, tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ có chiều hướng sụt giảm do nguồn cung lao động giảm.

Giới phân tích cũng chỉ ra rằng khi dân số già tăng lên và số người hưởng lợi từ quỹ lương hưu quốc gia nhiều hơn số người đóng góp vào quỹ, cán cân tài chính của quỹ lương hưu quốc gia Hàn Quốc có thể sẽ chạm đáy vào năm 2055.

Quá trình giảm sinh của Hàn Quốc bắt đầu từ đầu những năm 1960, khi chính phủ Hàn Quốc cùng lúc thực hiện chương trình quy hoạch kinh tế và kế hoạch hóa gia đình. Năm 1961, thu nhập bình quân đầu người hàng năm chỉ khoảng 82 USD.

Sự bùng nổ kinh tế của Hàn Quốc bắt đầu vào năm 1962, khi chính phủ Hàn Quốc đưa ra kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm. Quan trọng nhất là, chính phủ cũng đã đưa ra một chương trình kế hoạch hóa dân số để giảm tỷ lệ sinh. Điều này bao gồm mục tiêu có 45% các cặp vợ chồng sử dụng biện pháp tránh thai.

Quy hoạch hóa kinh tế và kế hoạch hóa gia đình đều phát huy tác dụng trong việc chuyển Hàn Quốc từ mức sinh cao xuống mức sinh thấp. Do đó, dân số cần nuôi dưỡng (trẻ em và người già) giảm dần so với dân số trong độ tuổi lao động. Những thay đổi về kết cấu nhân khẩu học đã thúc đẩy tăng trưởng kinh tế kéo dài cho đến giữa những năm 1990.

Sức sản xuất tăng, kết hợp với lực lượng lao động ngày càng tăng và tỷ lệ thất nghiệp giảm dần, đã giúp tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt từ 6% đến 10%. Hàn Quốc ngày nay là một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới, với GDP bình quân đầu người khoảng 35.000 USD.

Nhiều chuyên gia cho rằng, Hàn Quốc cần phải xác định lại định nghĩa về người cao tuổi, chẳng hạn như nâng mức tuổi lên thành 70~75. Có rất nhiều người trong nhóm tuổi ngoài 65 tuổi nhưng vẫn còn khỏe mạnh và nếu đẩy nhóm dân số này ra khỏi các hoạt động kinh tế như hiện nay sẽ là sự lãng phí cho cá nhân và quốc gia.

Hàn Quốc triển khai các chính sách phúc lợi cho một xã hội già hóa dân số giúp đảm bảo thu nhập hưu trí, nâng cao chất lượng cuộc sống và thúc đẩy sử dụng hiệu quả các nguồn lực là phụ nữ, người trung niên và người nước ngoài.

Tăng cường chương trình hưu trí nhà nước là ưu tiên chính sách hàng đầu nhằm cải thiện hệ thống đảm bảo thu nhập công - tư cho chế độ hưu trí ổn định. Định hướng chính sách liên quan đến việc mở rộng các điều kiện nâng cao chất lượng cuộc sống của người cao tuổi và tăng cường bình đẳng giới tại nơi làm việc để tận dụng tối đa nguồn lao động.

Hoa Nguyễn